Czy na mundurze galowym można nosić baretki odznaczeń pożarniczych? Czy żołnierzom zawodowym przysługują dodatki na dzieci? Po jakim kursie przelicza się rekompensatę za utracone w czasie odbywania ćwiczeń rezerwy wynagrodzenie w walucie obcej? Eksperci z Ministerstwa Obrony Narodowej tłumaczą, jak interpretować przepisy zawarte w ustawie o obronie ojczyzny.

Czy żołnierz aktywnej rezerwy skierowany do wykonywania zadania poza miejsce stałej dyslokacji (MSD) w składzie Zgrupowania Zadaniowego może uzyskać czas wolny za ponadnormatywny czas służby? Żołnierz przez ok. 2 tygodnie wykonywał obowiązki od godz. 7.30 do 20.00–21.00.

Według obowiązujących przepisów żołnierz aktywnej rezerwy nie nabywa prawa do ponadnormatywnego czasu służby w takim samym sensie jak żołnierz zawodowy. Zgodnie z art. 243 ust. 3 i 4 ustawy o obronie ojczyzny służbę w aktywnej rezerwie żołnierz AR pełni w określonych przez dowódcę jednostki wojskowej dniach służby, a także w inne dni, stosownie do potrzeb sił zbrojnych, po uzgodnieniu z tym żołnierzem lub na jego wniosek, oraz w dni, w których został wezwany do natychmiastowego stawiennictwa. Oznacza to, że aktywna rezerwa jest rozliczana w dniach, nie ma zatem pojęcia godzin ponad normę czy nadgodzin. Żołnierzowi AR pracującemu od 7.30 do 20.00 (lub 21.00) przez dwa tygodnie przysługuje odpowiednio za każdy dzień pełnienia służby uposażenie zasadnicze według stopnia etatowego zajmowanego stanowiska służbowego. W przypadku żołnierzy zawodowych kwestia nadgodzin uregulowana jest w ustawie o obronie ojczyzny i rozporządzeniu w sprawie czasu służby żołnierzy zawodowych. Brak jest jednak analogicznych rozwiązań wobec żołnierzy AR.

Czy na mundurze galowym i wyjściowym wojsk lądowych żołnierz może nosić baretki legalnie nadanych odznaczeń pożarniczych, jak np. złoty medal Za Zasługi dla Pożarnictwa, Wzorowy Strażak, jeśli ma do nich legitymację?

Zgodnie z przepisami odznaki, baretki lub miniaturki orderów i odznaczeń nosi się w kolejności ich ważności: nadane przez Prezydenta RP, Prezesa Rady Ministrów, Ministra Obrony Narodowej, w ostatniej kolejności odznaki, baretki lub miniaturki orderów i odznaczeń zagranicznych. Zasady te wyglądają następująco:
1) odznaki krajowe mają pierwszeństwo przed odznakami zagranicznymi, a odznaki wojskowe przed odznakami niewojskowymi;
2) odznaki orderów i odznaczeń obcych państw nosi się po odznakach polskich orderów lub odznaczeń w sposób określony w przepisach tych państw, chyba że nie jest to możliwe do spełnienia (wtedy stosuje się zasady noszenia dla odznak krajowych);
3) odznaki orderów i odznaczeń obcych państw można nosić przed polskimi odznakami podczas:
– uroczystych wystąpień związanych z wręczeniem odznak orderu lub odznaczenia obcego państwa,
– uroczystych wystąpień wobec oficjalnych przedstawicieli obcego państwa (zawieszoną na wielkiej wstędze odznakę orderu tego państwa).
W określeniu pierwszeństwa umieszczania odznak wyższa w hierarchii jest:
– górna i prawa część każdej kieszeni i patki,
– górna i zewnętrzna prawa część wyłogu kurtki munduru.

Jestem żołnierzem zawodowym. Czy przysługują mi jakieś dodatki na dzieci?

Żołnierz zawodowy nie otrzymuje stałego dodatku pieniężnego na dziecko. Na podstawie ustawy o obronie ojczyzny i rozporządzenia ministra obrony narodowej z 18 września 2023 r. w sprawie świadczeń socjalno-bytowych dla żołnierzy zawodowych żołnierz zawodowy może jednak otrzymać:
– dofinansowanie zorganizowanego wypoczynku dzieci w formie kolonii, obozów i zimowisk, w tym również wypoczynku połączonego z leczeniem albo pobytem na leczeniu sanatoryjnym. Poziom dofinansowania zależy od średniego dochodu na osobę w rodzinie, liczonego jako procent najniższego uposażenia zasadniczego żołnierza zawodowego:
(przy dochodzie do 30% najniższego uposażenia – 80% kosztów na pierwsze dziecko i 90% na kolejne, przy dochodzie powyżej 30% do 45–60% kosztów na pierwsze dziecko i 70% na kolejne, przy dochodzie powyżej 45% do 65– 40% na pierwsze dziecko i 50% na kolejne, przy dochodzie przekraczającym 65% dofinansowanie nie przysługuje),
– dopłaty do turnusów rehabilitacyjnych dzieci żołnierza zawodowego pozostających na jego utrzymaniu (wysokość dopłaty zależy od sytuacji materialnej rodziny i jest określana w ww. rozporządzeniu),
– dopłaty do wypoczynku w ramach programu „Tanie wczasy” (wysokość dofinansowania zależy od kryterium dochodowego, podobnie jak w wypadku kolonii),
– pełne pokrycie kosztów wypoczynku dzieci żołnierza zawodowego.

Ponadto zgodnie z art. 446 ustawy o obronie ojczyzny żołnierzowi zawodowemu przysługuje raz w roku prawo do gratyfikacji urlopowej. Przy ustalaniu wysokości gratyfikacji urlopowej uwzględnia się małżonka oraz dzieci pozostające na utrzymaniu żołnierza zawodowego. Wysokość gratyfikacji urlopowej na jedną osobę uwzględnianą przy ustalaniu jej wysokości nie może być niższa niż 35% najniższego uposażenia zasadniczego żołnierza zawodowego.

Moje pytanie dotyczy rekompensaty za ćwiczenia pasywnej rezerwy. Z jaką datą przelicza się wynagrodzenie w euro na złotówki, jeżeli na zaświadczeniu podane jest wynagrodzenie brutto w euro?

Zgodnie z ustawą o obronie ojczyzny żołnierze AR i PR wnioski o ustalenie i wypłatę świadczenia pieniężnego (wraz ze stosownymi załącznikami) składają do dowódcy jednostki wojskowej, w której odbyli ćwiczenia wojskowe. Ustawodawca nie określił szczegółowego sposobu przyznania powyższego świadczenia (rozkaz czy decyzja administracyjna), pozostawił to w kompetencjach właściwych dowódców. Rozpatrując kwestię ustalenia wysokości rekompensaty dla żołnierza AR i PR będącego pracownikiem podmiotu zagranicznego i otrzymującego wynagrodzenie ze stosunku pracy w walucie innej niż PLN, w opinii Szefostwa Finansów IWsp SZ należy przyjąć regulację zawartą w art. 11a ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (j.t. DzU z 2021 r. poz. 1128 ze zm.), tj. wartość utraconego wynagrodzenia należy przeliczyć na złote według kursu średniego waluty obcej ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień utraty przychodu.

Czy żołnierz służący w WOT w terytorialnej służbie wojskowej może nosić mundur galowy?

Żołnierze terytorialnej służby wojskowej wyposażani są w przedmioty umundurowania i wyekwipowania na podstawie rozporządzenia ministra obrony narodowej z 13 maja 2022 r. w sprawie umundurowania i wyżywienia oraz innych należności wydawanych żołnierzom niebędącym żołnierzami zawodowymi (DzU poz. 1131 ze zm.). Umundurowanie i wyekwipowanie otrzymują zgodnie z normami ujętymi w zestawach, które są określone w załączniku nr 1 do tego rozporządzenia. Dla wskazanej grupy, czyli żołnierzy TSW, umundurowanie galowe i wyjściowe w tych normach nie występuje, zatem żołnierze TSW nie są uprawnieni do noszenia tego typu munduru.

Katalog sytuacji uprawniających do otrzymania podwyższonych diet (w rozumieniu § 10 ust. 4 pkt 1–7 rozporządzenia MON) ma charakter zamknięty i enumeratywny. Co w sytuacji, gdy żołnierz jedzie na kurs lub jako instruktor uczestniczy w kursie poza miejscem stałej dyslokacji (MSD). Czy kurs równa się szkoleniu, ćwiczeniu?

Od 12 sierpnia 2025 r. obowiązuje nowe brzmienie art. 445 ustawy o obronie ojczyzny. Zmiana ta jednoznacznie przesądza, że wyjątek od zasady braku prawa do diety (w przypadku zapewnienia bezpłatnego wyżywienia) dotyczy wyłącznie ćwiczeń i szkoleń poligonowych oraz sytuacji czasowej zmiany miejsca postoju jednostki wojskowej lub jej wydzielonego pododdziału. W praktyce oznacza to, że:
1. żołnierz skierowany w podróż służbową w celu uczestnictwa w kursie, szkoleniu stacjonarnym lub teoretycznym nie ma prawa do diety, jeżeli otrzymuje bezpłatne wyżywienie;
1. dieta przysługuje jedynie wtedy, gdy podróż związana jest z ćwiczeniami lub szkoleniem o charakterze poligonowym, a także w razie czasowej relokacji jednostki;
2. koszty noclegu podczas ćwiczeń i szkoleń poligonowych obciążają organizatora przedsięwzięcia, a nie żołnierza.
Zmiana ta usuwa dotychczasowe wątpliwości interpretacyjne i w sposób wyraźny ogranicza uprawnienia do diet wyłącznie do szkoleń i ćwiczeń poligonowych, co nakłada na dowódców obowiązek ścisłego i zgodnego z ustawą określania celu podróży służbowej w rozkazie wyjazdu.

W konsekwencji wspomnianej zmiany ustawowej powstała kolizja norm w omawianej materii między aktem wykonawczym a ustawą. Należy jednak podkreślić, że pierwszeństwo w stosowaniu ma norma ustawowa. Podjęto już stosowne prace legislacyjne mające na celu dostosowanie regulacji zawartych w akcie wykonawczym do regulacji ustawowych.