Ile czasu musi upłynąć, by można było awansować na kolejny stopień podoficera aktywnej rezerwy? Czy instruktor SERE, który bierze udział w zajęciach, zyskuje prawo do nadgodzin? I czy prowadzenie pojazdu pod wpływem alkoholu zawsze skutkuje wydaleniem ze służby? Eksperci z Ministerstwa Obrony Narodowej tłumaczą, jak interpretować przepisy zawarte w ustawie o obronie ojczyzny.

Po jakim okresie od momentu powołania można awansować sierżanta aktywnej rezerwy?

Na kolejny stopień wojskowy w korpusie podoficerów może być mianowany żołnierz aktywnej rezerwy, jeżeli w okresie od powołania do AR w przypadku mianowania na stopień wojskowy starszego kaprala (starszego mata) lub od ostatniego mianowania w przypadku mianowania na inne stopnie wojskowe w korpusie podoficerów pełnił łącznie w aktywnej rezerwie co najmniej 30 dni tej służby.

Policja wszczęła przeciwko mnie postępowanie karne, ponieważ po służbie prowadziłem pojazd w stanie nietrzeźwości. Dowódca dowiedział się o tym i zapowiedział, że zwolni mnie ze służby. Czy może to zrobić, skoro mój czyn nie ma związku ze służbą?

Jazda pod wypływem alkoholu jest wykroczeniem wówczas, gdy stężenie alkoholu we krwi wynosi między 0,2 a 0,5 promila, przekroczenie 0,5 promila jest przestępstwem. Karą, jaką możemy ponieść za ww. czyn, jest m.in. grzywna ustalana indywidualnie przez sąd czy też ograniczenie lub pozbawienie wolności. Rodzaj kary zależy od następujących warunków: jak duże było stężenie alkoholu we krwi, czy kierowca był już wcześniej karany oraz czy zdarzenie, w którym żołnierz uczestniczył, to był wypadek, kolizja czy może rutynowa kontrola trzeźwości kierowców. Żołnierz zawodowej służby wojskowej, który dopuścił się ww. czynu z Kodeksu karnego, będzie również ponosił odpowiedzialność na gruncie ustawy o obronie ojczyzny. Żołnierz kierujący pojazdem pod wypływem alkoholu będzie swoim zachowaniem naruszał również dobre imię żołnierza oraz dobre imię Sił Zbrojnych RP (pkt 27 Regulaminu ogólnego żołnierza Wojska Polskiego). Należy zauważyć, że ww. zachowanie zgodnie z art. 353 ust. 2 pkt 1 ustawy o obronie ojczyzny należy do kategorii naruszeń dyscyplinarnych, gdyż jest to zachowanie nielicujące z godnością i postawą żołnierza. Tym samym żołnierz, który kierował pojazdem, będąc pod wpływem alkoholu, może odpowiadać dyscyplinarnie. Odpowiedzialność dyscyplinarna nie jest jedyną konsekwencją, jaką może ponieść żołnierz. W ustawie o obronie ojczyzny znajdują się przesłanki fakultatywne, jak również obligatoryjne zwolnienie z zawodowej służby wojskowej. W przedmiotowym przypadku rozpatrywane mogą być następujące przesłanki fakultatywne:
1) skazania prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności lub aresztu wojskowego z warunkowym zawieszeniem wykonania tej kary;

2) skazania prawomocnym wyrokiem na karę ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności lub karę aresztu wojskowego z warunkowym zawieszeniem jej wykonania;

3) zachowania naruszającego godność lub honor żołnierza lub nielicującego z powagą służby oraz godzącego w dobre imię lub interes Sił Zbrojnych;

4) popełnienia czynu o znamionach przestępstwa albo przestępstwa skarbowego, jeżeli popełnienie czynu jest oczywiste i uniemożliwia dalsze pozostawanie w służbie. Obligatoryjną przesłanką może być z kolei skazanie prawomocnym wyrokiem sądu na karę pozbawienia wolności lub aresztu wojskowego bez warunkowego zawieszenia jej wykonania. Wobec powyższego w zależności od szczegółowych okoliczności sprawy prowadzenie pojazdu przez żołnierza zawodowego pod wpływem alkoholu lub innych środków odurzających, nawet jeżeli zdarzenie miało miejsce poza godzinami służbowymi, może skutkować zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej.

Kogo w kompanii (lub równorzędnie) przełożony może obciążyć odpowiedzialnością za całe mienie pododdziału. Jeśli na etacie nie ma technika i szefa, to czy obowiązki z tym związane można dopisać do każdego stanowiska, np. kierowcy?

Powierzenie mienia odbywa się na zasadzie rozkazu wydanego przez wyższego przełożonego. Zgodnie z przepisami żołnierzom może być łącznie powierzone następujące mienie z obowiązkiem zwrotu albo wyliczenia się:

1) przedmioty umundurowania i wyekwipowania wojskowego,

2) uzbrojenie i sprzęt wojskowy oraz sprzęt powszechnego użytku,

3) zapasy materiałów i towarów przechowywane w magazynie i innym zamykanym pomieszczeniu,

4) środki i wartości pieniężne,

5) inne mienie, które jest niezbędne do wykonywania przez żołnierzy ich zadań służbowych.

Odnosząc się do dopisywania obowiązków do stanowiska, to brak jest podstawy prawnej ku takiemu działaniu. Należałoby rozważyć zatem powierzenie czasowe obowiązków danemu żołnierzowi w związku z wakującym stanowiskiem szefa czy też technika pododdziału.

Wracałem po rocznym egzaminie sprawności fizycznej do miejsca zamieszkania. Podczas jazdy samochodem dostałem zawału mięśnia sercowego. Czy to zdarzenie można traktować jako związane z pełnieniem służby?

Poprzez wypadek należy rozumieć nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć. Musi ono pozostawać w związku z pełnieniem czynnej służby wojskowej (z wyjątkiem terytorialnej służby wojskowej pełnionej dyspozycyjnie) i mieć miejsce: podczas drogi do/z miejsca wykonywania czynności służbowych, w drodze z miejsca zamieszkania do jednostki i z powrotem albo w drodze na urlop lub przepustkę i z powrotem. Należy jednocześnie zauważyć, że przez „drogę” należy rozumieć trasę najkrótszą i nieprzerwaną. Co istotne, nie uznaje się za przerwanie drogi sytuacji, w której przerwa była życiowo uzasadniona i nie przekraczała granicy potrzeby. Dopuszcza się również, by droga – nawet jeśli nie była najkrótsza – mogła zostać uznana, jeśli była najbardziej dogodna ze względów komunikacyjnych.

Niemniej jednak należy podkreślić, że to szef Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji ustala, czy zdarzenie, któremu uległ żołnierz, jest wypadkiem w rozumieniu art. 508 ustawy o obronie ojczyzny i czy nie zachodzą okoliczności określone w art. 513 tej ustawy.

Czy będąc na zajęciach instruktorem SERE, mam prawo do nadgodzin?

Nie, ponieważ art. 275 ust. 4 ustawy o obronie ojczyzny nie ma zastosowania do oficerów zawodowych. Chodzi tu o żołnierzy, którzy: pełnią obowiązki dowódców jednostek, realizują zadania szczególnie istotne dla sił zbrojnych oraz zadania o charakterze nadzwyczajnym niezbędne do ochrony interesów państwa, np. biorą udział w zapobieganiu skutkom katastrof naturalnych lub awarii technicznych noszących znamiona klęski żywiołowej oraz w ich usuwaniu, pełnią służby i dyżury, odbywają ćwiczenia i szkolenia oraz pełnią służbę wojskową poza granicami państwa.

W kontekście pytania należy zwrócić uwagę na definicję pojęcia „odbywać”. Zgodnie ze słownikiem języka polskiego PWN słowo to oznacza udział w jakiejś czynności lub procesie, który trwa przez określony czas. Przyjmując taką interpretację przepisów, należy przyjąć, że w szkoleniu — niezależnie od statusu — biorą udział wszystkie osoby zaangażowane w jego realizację: zarówno ci, którzy szkolą, jak i ci, którzy są szkoleni, a także żołnierze przygotowujący szkolenie. 

W związku z tym instruktor SERE nie nabywa prawa do czasu ponadnormatywnego.

Jako pracownik resortu obrony narodowej w ramach urlopu bezpłatnego uczestniczyłem w szkoleniu zintegrowanym. W drugim dniu ćwiczeń doznałem złamania palca. Szpital wystawił zwolnienie lekarskie, przekraczające nawet termin szkolenia. W takim przypadku nie mam poborów ani z WOT-u, ani z MON-u. Czy jest jakieś wyjście z takiej sytuacji?

Artykuł 484 ust. 2 ustawy o obronie ojczyzny określa, że w razie nieobecności żołnierza OT w służbie pełnionej rotacyjnie spowodowanej chorobą żołnierzowi temu nie przysługuje prawo do uposażenia.

Należy jednak podkreślić, że urlop bezpłatny udzielany jest na określony cel oraz na okres ściśle powiązany z działaniami. Ich przerwanie powoduje, że przestaje istnieć przesłanka warunkująca udzielenie tego urlopu. Zwolnienie ze służby z powodu choroby poświadczonej zwolnieniem lekarskim skutkuje więc automatycznym zakończeniem urlopu bezpłatnego. Dlatego żołnierz OT powinien poinformować pracodawcę o zwolnieniu go z powodu choroby ze służby i przedstawić pracodawcy zwolnienie lekarskie. Wówczas pracodawca przejmuje wszelkie obowiązki z tym związane, w tym też wypłatę zasiłku chorobowego.