Co może zrobić żołnierz, któremu powierzono mienie magazynowe, zmuszany przez przełożonych do zapłacenia za szkodę, której nie spowodował? Co mówią przepisy o noszeniu oznaki identyfikacyjnej rezerwy? Czy odprawa związana ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej jest wypłacana razem z odprawą mieszkaniową? Na te i inne pytania odpowiadają eksperci MON-u.

Czy można odebrać pieniądze za niewykorzystane urlopy wypoczynkowe?

Ekwiwalent pieniężny za jeden dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego urlopu wypoczynkowego wynosi 1/22 części miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia zawodowej służby wojskowej. Zgodnie z obowiązującymi przepisami nie ma możliwości wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystane urlopy w trakcie służby.

Czy żołnierz aktywnej rezerwy w dniach pełnienia służby ma nosić oznakę identyfikacyjną – wykonaną z metalu stylizowaną literę „R”?

Żołnierze przeniesieni do rezerwy i w stanie spoczynku na oznakach stopnia lub miejscu, w którym nosi się oznakę stopnia, z wyjątkiem nakryć głowy, noszą oznakę identyfikacyjną, wykonaną z metalu, przedstawiającą stylizowaną literę „R” w okrągłym wieńcu z liści laurowych. Zapis ten odnosi się do ogółu żołnierzy będących w rezerwie – zarówno pasywnej, jak i aktywnej. Żołnierze nienoszący oznak stopni wojskowych pod oznaką identyfikacyjną mogą nosić podkładkę pod oznakę szkolną.

Jestem żołnierzem, któremu powierzono mienie magazynowe. W trakcie kontroli wyszły braki, za które nie jestem odpowiedzialny. Mój przełożony zmusza mnie jednak, abym zapłacił za szkodę, chociaż nie ja ją spowodowałem. Straszy mnie postępowaniem karnym i wyrzuceniem z wojska, jeżeli tego nie zrobię. Wiem, że przełożony ma wśród bliskich prokuratora, przez to obawiam się, że jego groźby mogą zostać zrealizowane. Co mogę zrobić?

Wskazaną kwestię regulują przepisy art. 491–507 ustawy z 11 marca 2022 roku o obronie ojczyzny oraz rozporządzenia ministra obrony narodowej: z 12 października 2023 roku w sprawie powierzania mienia żołnierzom i z 16 października 2023 roku w sprawie stwierdzania szkody w mieniu wojskowym i ustalania jej wysokości.

W omawianej sytuacji należy podkreślić, że zgodnie z par. 3 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia MON z 12 października 2023 roku powierzenie żołnierzowi środków i wartości pieniężnych albo mienia w magazynie, innym zamykanym pomieszczeniu lub w miejscu przystosowanym do przechowywania mienia pod bezpośrednim nadzorem tego żołnierza, następuje na podstawie protokołu przyjęcia albo spisu stanu rzeczywistego składników majątkowych (inwentaryzacji) przeprowadzonego na pisemne polecenie dowódcy jednostki organizacyjnej zaopatrującej w mienie, posiadającego uprawnienia dysponenta środków budżetowych, lub na żądanie żołnierza. W szczególnie uzasadnionych przypadkach żołnierzowi można powierzyć mienie, które nie jest przechowywane w sposób określony w ust. 1, na podstawie protokołu przyjęcia albo inwentaryzacji przeprowadzonej na pisemne polecenie dowódcy jednostki organizacyjnej lub na żądanie żołnierza. Inwentaryzację przeprowadza się z udziałem żołnierza, któremu ma być powierzone mienie, w terminie miesiąca od dnia zawiadomienia go o planowanym powierzeniu mu mienia lub, w uzasadnionych przypadkach, w innym terminie.

Co ważne, jeżeli w protokole przyjęcia mienia wojskowego nie są zawarte braki występujące w pytaniu zgodnie z przepisem art. 501 ust. 1 ustawy, to żołnierz, któremu powierzono mienie, odpowiada – w granicach określonych w art. 493 – za szkodę w mieniu powierzonym z obowiązkiem zwrotu albo wyliczenia się. Oczywiście żołnierz może uwolnić się od odpowiedzialności majątkowej za szkodę w mieniu powierzonym, jeżeli wykaże, że powstała ona z przyczyn od niego niezależnych, takich jak np. kradzież.

Odnosząc się do postępowania karnego wymienionego w pytaniu, należy wskazać, że zgodnie z rozporządzeniem MON z 16 października 2023 roku dowódca jednostki organizacyjnej, po otrzymaniu wiadomości o zaistnieniu zdarzenia noszącego znamiona uszczerbku majątkowego, podejmuje niezwłocznie czynności mające na celu ustalenie, czy zachodzą przesłanki odpowiedzialności majątkowej żołnierza. W toku postępowania dowódca podejmuje czynności w celu wyjaśnienia wszystkich okoliczności uzasadniających odpowiedzialność majątkową żołnierza albo jej brak oraz oszacowanie wysokości powstałej szkody.

Wobec powyższego żołnierz może zostać zobowiązany do zapłaty odszkodowania wyłącznie w sytuacji stwierdzenia przez właściwy organ jednostki organizacyjnej zaistnienia szkody oraz ustalenia jej wysokości i osób winnych/odpowiedzialnych za jej powstanie.

Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 507 ustawy spory dotyczące odpowiedzialności majątkowej żołnierzy rozpatrują sądy pracy oraz sądy pracy i ubezpieczeń społecznych.

Reasumując, autor pytania w pierwszej kolejności powinien zapoznać się z protokołem prowadzonego postępowania wyjaśniającego i ustalić, czy został wskazany przez właściwy organ jako osoba odpowiedzialna za powstanie szkody. Jeżeli tak, a mimo to nie zgadza się na zapłacenie odszkodowania, to właściwy organ skieruje przeciwko żołnierzowi powództwo o zapłatę przedmiotowego odszkodowania do sądu pracy. Nie prowadzi się w tym zakresie postępowań karnych, chyba że do szkody w mieniu doszło na skutek popełnienia przestępstwa.

Jak wyglądają codzienne obowiązki służbowe żołnierza dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej w marynarce wojennej, który został wyznaczony do 24-godzinnej służby w ramach wachty lub w pododdziale alarmowym garnizonu?

Zgodnie z „Regulaminem ogólnym żołnierza Wojska Polskiego”, żołnierza wyznaczonego do pełnienia służby wewnętrznej lub dyżuru trwającego co najmniej 24 godziny zwalnia się z wykonywania innych zadań służbowych w dniu rozpoczęcia i zakończenia tej służby lub dyżuru.

Czy po odejściu ze służby odprawa jest wypłacana razem z odprawą mieszkaniową?

Odprawa związana ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej jest wypłacana na podstawie ustawy o obronie ojczyzny. Z kolei regulacje dotyczące odprawy mieszkaniowej są zawarte w ustawie o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP. Biorąc powyższe pod uwagę, obie te należności wypłacane są niezależnie.