Amputacje kończyn, rany postrzałowe, broń biologiczna, a także ciężka niewydolność oddechowa u… niemowlęcia – m.in. z takimi wyzwaniami mierzyli się operatorzy Jednostki Wojskowej Komandosów. Specjalsi wzięli udział w kilkudniowych ćwiczeniach medycznych. Działali na pokładzie śmigłowca Mi-17 i samolotu C-130 Hercules. W locie, przy przeciążeniach, ćwiczyli także szycie ran.

Takich ćwiczeń medycznych w Jednostce Wojskowej Komandosów jeszcze nie było. Ponad 100 uczestników reprezentujących kilkanaście różnych jednostek wojskowych i instytucji działało wspólnie, według jednego scenariusza. Jednostka Wojskowa Komandosów do szkolenia zaprosiła m.in. żołnierzy Powietrznej Jednostki Operacji Specjalnych, 33 Bazy Lotnictwa Transportowego, 8 Bazy Lotnictwa Transportowego, 5 Pułku Chemicznego, Wojskowego Ośrodka Farmacji i Techniki Medycznej, Wojskowego Instytutu Medycznego, Lotniczego Pogotowia Ratunkowego oraz Dowództwa Operacji Specjalnych NATO.

– Chcieliśmy sprawdzić procedury wieloetapowej ewakuacji medycznej i współpracę różnych służb. Nie ma na świecie jednostki specjalnej, która byłaby samowystarczalna pod względem transportu strategicznego, pod kątem zabezpieczenia medycznego, w tym chirurgicznego oraz likwidacji skażeń. Żeby być skuteczni, musimy działać zespołowo – wyjaśnia zastępca dowódcy JWK.

Integracja służb

Przeprowadzone w lipcu ćwiczenia były także okazją do podsumowania półrocznego etapu szkolenia specjalistycznego operatorów zespołów bojowych JWK, którzy jednocześnie są ratownikami medycznymi. – Przez ostatnie sześć miesięcy żołnierze ci byli skupieni wyłącznie na edukacji medycznej. Ukończyli szereg certyfikowanych kursów, praktykowali na oddziałach intensywnej terapii i szpitalnych oddziałach ratunkowych – opowiada Grzegorz, ratownik medyczny z JWK i organizator ćwiczeń sprawdzających operatorów.

W grupie szkolących się był Robert, operator Zespołu Bojowego „B”. W JWK służy od 2013 roku, od sześciu lat jest też ratownikiem medycznym i praktykuje w zespołach ratownictwa medycznego. – Scenariusz ćwiczeń utrzymywany był w tajemnicy, a szczątkowe informacje dostawaliśmy krótko przed rozpoczęciem działań. Wcześniej wybieraliśmy spośród siebie lidera, czyli osobę, która danego dnia zarządzała zespołem i odpowiadała za prowadzoną ewakuację medyczną i opiekę nad poszkodowanym – opowiada operator. – Ten moment przygotowań był kluczowy dla powodzenia całej operacji. Musieliśmy dopasować wyposażenie medyczne do zadania, tak by później nic nie ograniczało naszych czynności – dodaje komandos. Operatorzy poza ekwipunkiem medycznym w czasie działań byli wyposażeni w kamizelki, hełmy, broń.

Co ważne, w trakcie ćwiczeń każdy z nich był obserwowany i oceniany przez instruktorów z lublinieckiej jednostki oraz dydaktyków z Centrum Symulacji Medycznej Śląskiego Uniwersytetu Medycznego z Zabrza. Kadra CSM na potrzeby ćwiczeń użyczyła komandosom symulator medyczny. – To specjalistyczne fantomy treningowe. Za pomocą oprogramowania mogliśmy wpływać na parametry życiowe takiego „pacjenta” i sprawdzać, czy ratownicy podejmują prawidłowe decyzje terapeutyczne – wyjaśnia Tomasz Lemm, kierownik Centrum Symulacji Medycznej.

Operatorów ratowników wspierali także lekarze, specjaliści intensywnej terapii i medycyny ratunkowej z Częstochowy. Doradzali i ordynowali leki, których zgodnie z polskim prawem nie może podać sam ratownik. Każdorazowo jednak decyzje dotyczące procesu terapeutycznego podejmowali samodzielnie żołnierze JWK.

Stój, bo… gryzę!

Jeden z epizodów ćwiczeń zakładał, że ranny został żołnierz, przewodnik psa bojowego. – Sytuacja była podwójnym wyzwaniem. Po pierwsze musieliśmy jak najszybciej udzielić pomocy rannemu, a po drugie zająć się psem – wyjaśniają specjalsi. Sorpa to kilkuletni owczarek belgijski wyszkolony w trzech specjalnościach: gryzieniu, tropieniu i poszukiwaniu materiałów wybuchowych. – Zakładaliśmy, że w takim przypadku pies będzie zagubiony i zdenerwowany. Nie odstępowałby rannego przewodnika na krok. Istniało więc ryzyko, że zwierzę może zaatakować zbliżających się ratowników – mówi organizator szkolenia. Dlatego też, już kilka dni przed rozpoczęciem ćwiczeń jeden z medyków JWK, specjalista od K9, rozpoczął treningi z Sorpą. Próbował ją oswajać ze swoim zapachem, zachowaniem, podczas wspólnych treningów nagradzał ją smakołykami. – Na miejsce dotarliśmy na pokładzie śmigłowca Mi-17 należącego do Powietrznej Jednostki Operacji Specjalnych. Ruszyłem w stronę psa jako pierwszy. Lekko opuściłem szalokominiarkę i wysunąłem w kierunku Sorpy dłoń. Poskutkowało. Bezpiecznie udało nam się odciągnąć psa od rannego i założyć mu kaganiec – relacjonuje medyk z JWK.

Wtedy operatorzy mogli zająć się poszkodowanym. Czynności medyczne prowadzili na symulatorze medycznym. – Pacjent wskutek wybuchu miny stracił część nogi. Był też postrzelony i bardzo krwawił – relacjonuje Robert. – Rozpoczęliśmy badanie zgodnie z protokołem MARCHE (ang. skrótowiec oznaczający kolejność badania poszkodowanego – przyp. red.) – dodaje. Ratownicy wyjaśniają, że musieli zatamować masywny krwotok, założyli więc na obie kończyny – tę częściowo amputowaną i postrzeloną – opaski uciskowe. – Potem sprawdziliśmy drożność dróg oddechowych i założyliśmy pacjentowi rurkę nosowo-gardłową, skontrolowaliśmy tętno na tętnicy szyjnej i ramiennej. Oceniliśmy też stabilność miednicy poszkodowanego. Podczas badania urazowego u pacjenta zdiagnozowano niestabilność czaszki i uszkodzone lewe oko – opisuje operator.

Specjalsi przyznają, że musieli działać bardzo szybko, by ewakuować poszkodowanego do śmigłowca. – Ze względu na zwiększające się zagrożenie ze strony przeciwnika, musieliśmy szybko wystartować. Resztę czynności medycznych wykonywaliśmy już w powietrzu, na pokładzie Mi-17 – dodaje Robert. Kilkadziesiąt minut później śmigłowiec lądował na lądowisku Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w Częstochowie. Całe przedsięwzięcie zabezpieczała policja i Straż Pożarna. – Na potrzeby ćwiczenia na szpitalnym SOR-ze czekał na nas personel medyczny. Była to dodatkowa obsada szpitala, która akurat nie pełniła tam dyżuru – wyjaśnia Grzegorz.

Komandosi radzą sobie z presją

Żołnierze biorący udział w ćwiczeniach przyznają, że niektóre z epizodów były dla nich zaskoczeniem. Tak było m.in. gdy zostali wezwani, by pomóc skrajnie odwodnionej i wyczerpanej trzydziestoletniej kobiecie oraz sześciomiesięcznemu dziecku. Wcześniej do poszkodowanych dotarła Grupa Jurajska GOPR. – Po kwadransie dotarliśmy na miejsce na pokładzie Mi-17. Okazało się, że kobieta ma przyspieszony oddech, podwyższone tętno, skręconą kostkę, jest wyczerpana i odwodniona. Gorzej było z dzieckiem. Niemowlę miało wysoką gorączkę i niewydolność oddechową – opowiada Robert. Zadaniem żołnierzy było zabezpieczenie stanu poszkodowanych, przygotowanie, a następnie przeprowadzenie na pokładzie śmigłowca ewakuacji medycznej do szpitala w Częstochowie. W czasie lotu pojawiły się komplikacje, bo stan dziecka się pogorszył. Żołnierze musieli podać tlen, leki i płyny. Po 20 minutach Mi-17 wylądował już na terenie częstochowskiego szpitala.

Pomysłodawca ćwiczeń wyjaśnia, że celowo do scenariusza wpleciono przypadek chorego niemowlęcia, bo małe dzieci bywają najtrudniejszymi pacjentami. – To jest dla wojskowych medyków sytuacja nietypowa, ale chcieliśmy zobaczyć, jak poradzą sobie z zadaniem – wyjaśnia Grzegorz. – Dotychczasowe konflikty pokazują, że medycy wojskowi mogą być kierowani do działań poszukiwawczo-ratowniczych i udzielania pomocy w sytuacjach niezwiązanych z polem walki – przyznaje Tomasz Lemm, kierownik Centrum Symulacji Medycznej ŚUM. Kierownik CSM chwali sposób działania operatorów i przyznaje, że świetnie radzą sobie z zarządzaniem zasobami medycznymi w sytuacji kryzysowej. Podkreśla, że bardzo szybko dostosowywali się do zmieniających się warunków, dobrze rozdzielali obowiązki i właściwie ustalali priorytety działania.

Uwaga, turbulencje!

Podczas innego z zadań operatorzy musieli przeprowadzić kilkuetapową ewakuację medyczną z wykorzystaniem śmigłowca i samolotu transportowego. Pacjent wymagał szczególnej opieki, bo zgodnie z przyjętym scenariuszem był to żołnierz skażony bronią biologiczną. – Z góry założyliśmy, że operatorzy nie będą korzystać ze środków ochrony osobistej, a więc z masek czy kombinezonów – mówi Grzegorz. Skażonym pacjentem, który przebywał na lotnisku we Wrocławiu, w pierwszej kolejności zajęły się wojskowe służby i cywilni medycy (w tej roli studenci ratownictwa ŚUM). – Śmigłowcem Mi-17 polecieliśmy do szpitala w Częstochowie. Zabraliśmy na pokład lekarzy specjalistów intensywnej terapii i medycyny ratunkowej. Potem ruszyliśmy do Balic, gdzie przesiedliśmy się do C-130. Herkulesem lecieliśmy następnie do Wrocławia, gdzie czekał nasz pacjent – relacjonuje Robert.

Poszkodowany (fantom) był już zabezpieczony pod względem medycznym i umieszczony w tzw. bio-bagu, czyli komorze izolacyjnej do transportu zakaźnie chorych. – Sytuacja była bardzo trudna, a stan pacjenta krytyczny. Bio-bag był już po dekontaminacji, więc mieliśmy ograniczone możliwości postępowania. Na szczęście poszkodowanego bardzo dobrze przygotowali medycy we Wrocławiu. Wyprowadzili z komory przewody, pod które podpięty był kardiomonitor i ciśnieniomierz. Były też założone elektrody do EKG. Pacjent był zaintubowany i zacewnikowany – mówi Robert.

Ewakuacja medyczna obliczona początkowo na 30 minut znacznie się przedłużała. Samolot obniżył wysokość lotu, pojawiły się też nieoczekiwane turbulencje. – Nasi operatorzy tego nie wiedzieli, ale to wszystko było zaplanowane. Chcieliśmy sprawdzić, jak będą działać w stresie. Czy będą przygotowani na taką zmienną sytuację. Czy wystarczy im leków, płynów i tlenu dla pacjenta, gdy lot zamiast 30 minut trwa 90 – wyjaśnia organizator szkolenia. Medycy przyznają, że opieka nad chorym w takiej sytuacji była ogromnym wyzwaniem. Musieli bowiem cały czas monitorować jego stan, podawać leki i płyny, rejestrować parametry życiowe.

To jednak nie wszystko. JWK na pokładzie Herkulesa zorganizowała także warsztaty z chirurgicznego zaopatrywania ran. Trening poprowadził jeden z lekarzy. – Okazało się, że pozornie prosta czynność jest szalenie wymagająca. Przy przeciążeniach, niestabilnym locie, ciężko było nawet nawinąć nić na imadło. Trudno było też poruszać ręką, by zszyć rany pacjenta – mówią medycy.

Jak podkreśla dowództwo JWK, tego typu szkolenia sprzyjają integracji służb. – Chcieliśmy zgrać się w działaniu, sprawdzić procedury i stosowane techniki. Chcemy być gotowi do działania w przypadku wystąpienia sytuacji kryzysowych – podkreśla zastępca dowódcy JWK. Zapowiada też, że szkolenia z udziałem różnych służb ratunkowych będą na pewno kontynuowane.

W ćwiczeniach wzięli udział także: Polskie Centrum Pomocy Międzynarodowej oraz Centralna Szkoła Aspirantów PSP w Częstochowie, personel Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w Częstochowie, instruktorzy z Centrum Symulacji Medycznej ŚUM z Zabrza, studenci Śląskiego Uniwersytetu Medycznego, ratownicy Grupy Jurajskiej Górskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego, Państwowa Straż Pożarna, Policja oraz Aeroklub Gliwicki.