Dla bohaterów walk z okupantem Sygnety Niepodległości, a dla twórców popularyzujących historię i postawy patriotyczne – Oporniki. Wyróżnienia wręczono na XIII Festiwalu Filmowym „Niepokorni Niezłomni Wyklęci”. Wśród laureatów są m.in. Marian Markiewicz „Maryl”, uczestnik akcji „Burza” w Wilnie, oraz ppłk Stanisława Kociełowicz „Iskierka”, która walczyła w Szarych Szeregach.

Przez cztery dni publiczność XIII Festiwalu Filmowego „Niepokorni Niezłomni Wyklęci” oglądała polskie i zagraniczne filmy dokumentalne i fabularne oraz wideoklipy, a także słuchała reportaży radiowych. Spotykała się również z twórcami dokumentów, a przede wszystkim z bohaterami tych opowieści. Jedną z bohaterek była 106-letnia mjr Maria Mirecka-Loryś, podczas II wojny światowej członkini Narodowej Organizacji Wojskowej oraz komendantka główna Narodowego Zjednoczenia Wojskowego Kobiet. Na festiwalu otrzymała nagrodę „Źródło”. Jest ona wręczana osobom, których niezłomna postawa stała się inspiracją dla twórców. O losach mjr Mireckiej-Loryś opowiadał film „Przemytniczka Boża”. – Historia Polski skrywa jeszcze dużo wspaniałych nazwisk, których dzieje nie ujrzały światła dziennego. Festiwal je odkopuje i pokazuje młodym ludziom jako autorytety, osoby godne naśladowania – podkreślała.

Nagrody filmowe

Podczas festiwalu zostały przyznane nagrody w pięciu kategoriach: międzynarodowy film dokumentalny, międzynarodowy filmów fabularny, polski film dokumentalny, wideoklip oraz dokument radiowy. – Opowiadamy nie tylko o polskiej drodze do wolności. Własne doświadczenia przedstawiają także twórcy z innych krajów – mówi dyrektor festiwalu Arkadiusz Gołębiewski. Nagrodę za najlepszy międzynarodowy film fabularny zdobył film kandydujący do Oscara „Aida”/”Quo vadis, Aida?” w reżyserii Jasmili Žbanić, który opowiada o masakrze w Srebrenicy podczas wojny na Bałkanach. Rywalizację w kategorii filmów dokumentalnych wygrał obraz „Dawno temu w Wenezueli” w reżyserii Anabel Rodriguez. Jest to opowieść o małej wenezuelskiej wiosce, niegdyś tętniącej życiem, a obecnie popadającej w ruinę.

Spośród polskich filmów dokumentalnych jury nagrodziło Złotym Opornikiem film „Położna” w reżyserii Marii Stachurskiej. Dokument opowiada o Stanisławie Leszczyńskiej, położnej osadzonej w KL Birkenau. Sprzeciwiała się ona rozkazom władz obozowych i przyjęła około 3000 porodów. – O Mengele wie cały świat, a o Leszczyńskiej niewielu Polaków. Teraz jest czas, żeby zacząć mówić o bohaterach, a nie zbrodniarzach – mówiła Maria Stachurska.

Za najlepszy reportaż radiowy jury uznało nagranie Jakuba Tarki ze Studia Reportażu i Dokumentu Polskiego Radia. „Prawda za podwójnym murem” opowiada o jedynym obozie koncentracyjnym dla polskich dzieci w Łodzi. – Pamięć o tym obozie musimy przechować dalej w imieniu tych dzieci – apelował laureat.

Konkurs wideoklipów wygrał „Kto ty jesteś” wykonany przez Zespół Wokalny SOUL, a wyreżyserowany przez Rafała Gużkowskiego. To teledysk do wiersza „Kto ty jesteś” Władysława Bełzy. Nagrodę im. Janusza Krupskiego odebrali reżyserzy filmu „Wybraniec Bogów” – Konrad Starczewski, Rafał Pękała i Tomek Matuszczak. Arkadiusz Gołębiewski przekazał Nagrodę Dyrektora Festiwalu Ksaweremu Szczepanikowi, który nakręcił film „Po złoto. Historia Władysława Kozakiewicza”.

Nagroda specjalna festiwalu, Platynowy Opornik, trafiła do Ewy Dałkowskiej. Aktorka otrzymała wyróżnienie za „całokształt twórczości, za niezłomność w podejmowaniu trudnych tematów, bezkompromisowość i niezależność pracy twórczej". – Nie rzucałam butelek z benzyną na czołgi, nie wysadzałam pociągów ani mostów, robiłam tylko to, co jest zwykłym obowiązkiem Polaka i obywatela. Zachowywałam się, jak człowiek wolny i stawiałam opór opresyjnej władzy – powiedziała Ewa Dałkowska.

Uhonorowani działacze

Podczas festiwalu tradycyjnie przyznano Sygnety Niepodległości. Otrzymują je uczestnicy walk o wolność. Wyróżnieniem tym upamiętniono – w 120. rocznicę urodzin – pułkownika Witolda Pileckiego. Nagrodę odebrała jego córka Zofia Pilecka-Optułowicz. – Kochał Polskę fanatycznie, dla Polski żył i zginął, nigdy się nie skarżył na dolę, która mu przypadła – mówiła córka Pileckiego. Kolejny Sygnet Niepodległości trafił do Mariana Markiewicza ps. „Maryl”, weterana Armii Krajowej, uczestnika akcji „Burza” w Wilnie. Wyróżnienie odebrał jego wnuk, aktor Maciej Musiał. Nagrodzono także ppłk Stanisławę Kociełowicz ps. „Iskierka”, która w czasie wojny walczyła w Szarych Szeregach.

Festiwalową nagrodą dla osób, które były wsparciem dla opozycjonistów, są Drzwi do Wolności. Wśród osób wyróżnionych znalazł się kpt. Jan Kowalczys „Śmiały” – żołnierz Armii Krajowej, więzień sowieckich łagrów. Jak zapewniał, nagroda ucieszyła go, bo jest świadectwem, że ojczyzna jeszcze o nim pamięta. Dodał, że w życiu zawsze kierował się hasłem: „Bóg, honor i wolna ojczyzna”. Nagrody odebrali także: Anna Paniszewa, polska dziennikarka i działaczka społeczna na Białorusi, oraz działacze niepodległościowi i wspierający opozycję solidarnościową: m.in. Piotr Fronczewski, Danuta i Wiesław Kapturowicz-Kapergren, ojciec Bronisław Sroka, Roman Zwiercan, Maryna Miklaszewska, Danuta Rojek-Lemkiewicz, Grzegorz Wołoszczak, Robin Barnett (ambasador Wielkiej Brytanii w Polsce w czasie stanu wojennego). Nagrodę Drzwi do Wolności przyznano również węgierskiej reprezentacji piłkarzy Waterpolo, która 6 grudnia 1956 roku podczas igrzysk olimpijskich w Melbourne wygrała mecz z piłkarzami radzieckimi. Było to wkrótce po krwawych zamieszkach w Budapeszcie.

Podczas festiwalu przypomniano postać gen. Stanisława Maczka – poświęcono mu multimedialną wystawę przygotowaną przez Muzeum Historii Polski.

– Trudne jest opowiadanie o historii we współczesnym świecie. Każdy temat ociera się o bieżące polityczne niuanse. Ale staramy się być otwartym festiwalem, nikogo nie wykluczać, budować wydarzenie na narodowej solidarności – podsumował dyrektor festiwalu Arkadiusz Gołębiewski.