Oryginalna broń i jej repliki, pokaźna kolekcja starych fotografii i guzików z polskich mundurów – kmdr por. Sebastian Draga od dziesięciu lat gromadzi pamiątki związane z obroną wybrzeża w 1939 roku. Ponieważ oficer chciał pokazać zbiory innym, kupił przedowojenną ciężarówkę, odrestaurował i… założył mobilną wystawę. Teraz marynarz jeździ ze zbiorami po północnej Polsce.

Citroena AC4 zobaczył na Allegro. Auto pochodziło z 1928 roku. Właściciel kupił je we Francji i przywiózł do Polski. Teraz zamierzał sprzedać. A Sebastian Draga wiedział, że tego wyjątkowego citroena musi mieć, choćby miał w niego włożyć mnóstwo pracy. – Ciężarówka przez wiele lat nie była używana. Stała w stodole. Ale szczegóły tej historii poznałem dopiero później – przyznaje Draga.

Krótko po zakupie pojazdu odkrył w szoferce niewielką tabliczkę. Widniało na niej francuskie imię, nazwisko i nazwa miejscowości. Draga ruszył tym tropem i tak dotarł do wnuka dawnego właściciela. A ten opowiedział mu o dziadku, jego codziennym życiu i pracy nieodłącznie związanej z ciężarówką. – Pierwszy właściciel kupił citroena w drodze na ślub swojego syna. W czasie wojny pracował w winnicy. A że brakowało paliwa, do baku ciężarówki lał bimber z winogron – opowiada Draga. Kilka lat temu auto znalazło się w Polsce. Jednak zakup 88-letniej ciężarówki to był zaledwie wstęp do większego projektu marynarza.

Pamięć o Westerplatte

Sebastian Draga jest oficerem marynarki wojennej. Na co dzień służy w gdyńskim Centrum Operacji Morskich. Jego pasją jest historia – przede wszystkim ta związana z obroną wybrzeża w 1939 roku. Draga działa w ruchu rekonstrukcyjnym, brał udział między innymi w inscenizacjach bitwy o Westerplatte. Od dziesięciu lat gromadzi też pamiątki związane z tym okresem. Zdołał uzbierać całkiem pokaźną kolekcję. – Eksponaty trafiają do mnie w bardzo różny sposób. Sporo z nich kupiłem, wiele przekazują mi mieszkańcy Pomorza – przyznaje Draga. Często z eksponatami wiąże się jakaś niezwykła historia.

Tak było chociażby w przypadku fotografii, którą przekazał kolekcjonerowi jeden z jego kolegów. – Przedstawiała jego dziadka, który przed wojną służył na niszczycielu ORP „Błyskawica”. Pod koniec sierpnia 1939 roku okręt w ramach planu „Peking” opuścił Gdynię i skierował się do Wielkiej Brytanii, ale dziadek kolegi z niewiadomych przyczyn został w kraju i walczył przeciwko Niemcom jako żołnierz Lądowej Obrony Wybrzeża – opowiada Draga. Zdjęć związanych z tym wycinkiem polskiej historii, marynarz ma około 600. – Większość z nich związana jest z przedwojenną marynarką. Ponad sto dotyczy wojny obronnej na Pomorzu – informuje Draga. Wśród nich są prawdziwe unikaty. Wystarczy wspomnieć zdjęcie, na którym widać zabitych przez Niemców szefów Poczty Polskiej w Gdańsku. Kolekcjoner kupił je na licytacji zorganizowanej przez dom aukcyjny w Halle. Znajdowało się wśród fotografii będących rodzinnymi pamiątkami...

Wojskowa kolekcja w citroenie

Ale zdjęcia to tylko część zbioru. Przez lata kmdr por. Draga zdołał zgromadzić liczne elementy wojskowego wyposażenia. – Mam na przykład skrzynki służące do przechowywania granatów. Pochodzą z września 1939 roku. Jedna była używana przez wojska niemieckie, druga przez żołnierzy 1 Morskiego Pułku Strzelców – opowiada marynarz. Skrzynie znalazł na swoim polu rolnik spod Wejherowa. Przechowywał je, a potem przekazał kolekcjonerowi. Najnowszym nabytkiem Sebastiana Dragi jest zbiór 600 guzików od mundurów różnych formacji polskiej armii. – Leżały w otwartym wykopie na Babich Dołach w Gdyni. Kiedyś w tamtym miejscu znajdował się szpital polowy. Na pozostałości po nim trafił pewien zbieracz, który przekazał je mnie – opowiada kolekcjoner.

Kmdr por. Draga posiada też dawną broń. – Kolekcja składa się z 13 pistoletów i karabinów. Mam, na przykład, pistolet Vis i karabin Mosin. Oczywiście wszystkie zostały pozbawione cech użytkowych. Innymi słowy, nie można z nich strzelać – opowiada marynarz. Do tego dochodzą repliki, choćby polskiego karabinu przeciwpancernego Ur.

Swoją kolekcję marynarz umieścił w odrestaurowanym Citroenie AC4 i tak powstała mobilna wystawa pod hasłem „Wybrzeże1939.pl”, z którą jeździ po północnej Polsce. W tym roku pojawił się między innymi podczas festynu historycznego w Pucku. – Prezentacja spotkała się ze sporym zainteresowaniem – przyznaje Mariusz Konarski ze Stowarzyszenia Historycznego Morskiego Dywizjonu Lotniczego, które było organizatorem przedsięwzięcia. On sam wspólnie z kolegami gromadzi pamiątki z czasów wojny obronnej. – Pozostałości po walkach z początku wojny jest całkiem sporo. Wiele zapewne jeszcze skrywa Półwysep Helski, gdzie znajdował się rejon umocniony – podkreśla Konarski. Cenne zbiory z tego okresu ma także Muzeum Obrony Wybrzeża w Helu czy gdyńskie Muzeum Marynarki Wojennej. – Tyle że placówki te działają w miastach, a ja zamierzam docierać do mniejszych miejscowości i na wieś. Chcę pokazywać tamtejszym mieszkańcom, że wielka historia działa się tuż obok – tłumaczy Draga, który regularnie prezentuje swoją wystawę w Dębogórze, gdzie mieszka. – Wykupiłem już domenę internetową, buduję stronę. Dzięki niej łatwiej będzie do mnie trafić. Jeśli tylko czas pozwoli, odpowiem na zaproszenie – deklaruje.

Wybrzeże się broni

Walki w obronie polskiego wybrzeża trwały od 1 września do 2 października. Polska armia zaangażowała w nie siły zorganizowane na wzór korpusu. Liczyły 17 tysięcy marynarzy i żołnierzy, 137 dział, ponad 20 samolotów i kilkanaście okrętów różnych klas. Obroną wybrzeża dowodził kontradmirał Józef Unrug.

Walki w tym rejonie Polski rozpoczęły się od ostrzelania Westerplatte przez załogę pancernika Schleswig-Holstein. Już po kilku dniach walk Pomorze Gdańskie zostało odcięte od reszty kraju. 14 września Niemcy zajęli Gdynię, pięć dni później padło Oksywie, gdzie znajdowała się główna baza polskiej marynarki wojennej. Ostatnim bastionem oporu był Rejon Umocniony Hel. Skapitulował 1 października w nocy. Rankiem 2 października na mierzeję wkroczyły niemieckie oddziały.

Podczas walk zginęło przeszło tysiąc polskich żołnierzy, a ponad dwa tysiąca zostało rannych. Wśród ofiar był płk Stanisław Dąbek, który dowodził wojskami Lądowej Obrony Wybrzeża. Niemcy zniszczyli wiele okrętów i samolotów. Sami jednak również ponieśli duże straty – blisko 900 zabitych i ponad 1200 rannych. Polacy strącili 36 niemieckich samolotów, zatopili też jeden okręt.