Przez 20 lat Orderem Krzyża Wojskowego zostało odznaczonych 193 żołnierzy i funkcjonariuszy. Kawalerowie orderu spotkali się na Dolnym Śląsku z okazji rocznicy ustanowienia odznaczenia. Wspominali misje zagraniczne, poległych kolegów i zastanawiali się, jak upowszechnić wiedzę o tak ważnym wyróżnieniu dla żołnierzy, którzy uczestniczyli w działaniach bojowych w czasie pokoju.
Na uroczystości jubileuszowe członkowie Stowarzyszenia Kawalerów Orderu Krzyża Wojskowego „Walczę dla Ojczyzny” zaprosili mieszkańców gminy Mieroszów, uczniów miejscowych szkół oraz podchorążych z Akademii Wojsk Lądowych we Wrocławiu. Do Centrum Kultury w Mieroszowie, gdzie odbyły się główne uroczystości, przyjechali kawalerowie tego odznaczenia. A wśród nich kpt. Mariusz Sawicki, który w październiku 2006 roku jako st. kpr. został ranny w ostrzale polskiego śmigłowca w Iraku, a miesiąc później odebrał order z numerem 1.
Podczas spotkania kawalerowie orderu wspominali udział w misjach poza granicami kraju, dyskutowali też o tym, jak upowszechniać wiedzę na temat tego odznaczenia. – Chcielibyśmy, aby każdy Polak wiedział, że jest ono prawie równoznaczne z Virtuti Militari. Czyny odznaczonych są takie same, wymagają wykazania się męstwem i odwagą, tylko inne były ich okoliczności – mówi gen. dyw. w st. spocz. Andrzej Reudowicz, od 2011 roku kanclerz Orderu Krzyża Wojskowego. Zdaniem oficera Polacy często nie wiedzą, że jest to najwyższe odznaczenie wojskowe przyznawane żołnierzom oraz cywilom za wybitne czyny bojowe w czasie pokoju, połączone z wyjątkowym męstwem i odwagą.
Przypominają o bohaterach
Podczas spotkania członkowie Stowarzyszenia Kawalerów Orderu Krzyża Wojskowego podsumowali działalność organizacji w ostatnim roku. – Wspieraliśmy Centrum Weterana w oznaczaniu insygniami orderu kolejnych ośmiu grobów poległych kawalerów. Podobne plany mamy na 2027 rok – zapowiada płk w st. spocz. Rafał Lis, wiceprezes Stowarzyszenia. – Zastanawialiśmy się także, jak skutecznie promować w społeczeństwie wiedzę o Orderze Krzyża Wojskowego i przypominać o jego bohaterach – dodaje oficer. Zapowiada, że Stowarzyszenie ma w planach spotkania i pogadanki ze szkolną młodzieżą i studentami uczelni wojskowych.
Kawalerowie orderu popierają także inne formy upamiętnienia swoich poległych kolegów. Jedno z rond w Łodzi nosi imię sierż. Marcina Pastusiaka, w parku w Dzierżoniowie jest aleja imienia mjr. Krzysztofa Woźniaka, a we Wrocławiu skwer por. Roberta Marczewskiego. To tylko kilka z wielu przykładów, będących efektem działań Stowarzyszenia, które stara się inspirować władze samorządowe do upamiętniania w ten sposób poległych żołnierzy. – Chcemy, aby takie miejsca przypominały mieszkańcom o zasługach kawalerów orderu – mówi płk w st. spocz. Rafał Lis.
Porozumienie na rzecz pamięci
Podczas spotkania podpisane zastało porozumienie o współpracy pomiędzy Stowarzyszeniem Kawalerów Orderu Krzyża Wojskowego a Stowarzyszeniem Rannych i Poszkodowanych w Misjach poza Granicami Kraju. Podpisy na dokumencie złożyli prezesi: gen. dyw. w st. spocz. Andrzej Reudowicz i st. chor. sztab. w st. spocz. Tomasz Kloc. Pierwszy z nich dostał Order Krzyża Wojskowego za umiejętne i skuteczne dowodzenie zmianą kontyngentu w Afganistanie, która pełniła misję w bardzo trudnym czasie. Decyzje generała (m.in. nawiązywanie bliskich kontaktów z mieszkańcami okolicznych wsi) wpływały na poprawę bezpieczeństwa podległych mu żołnierzy. VIII zmiana PKW w Afganistanie (2010–2011), którą dowodził, została wyróżniona jako przodujący oddział w polskich siłach zbrojnych.
Z kolei st. chor. sztab. w st. spocz. Tomasz Kloc został ranny podczas zasadzki na misji w Iraku, gdy był dowódcą patrolu rozminowania. Przy drodze, którą jechał patrol, wybuchło kilka min pułapek. Mimo ciężkich ran podoficer próbował nadal dowodzić żołnierzami. Dopiero gdy siły go opuszczały, przekazał dowodzenie koledze z sąsiedniego pojazdu. – Nie spodziewałem się takiego odznaczenia. To był dla mnie wielki honor i wyróżnienie – mówił dziś.
Oba stowarzyszenia współpracują już od dłuższego czasu. Przed uroczystościami 20-lecia ustanowienia orderu st. chor. sztab. w st. spocz. Kloc oraz płk w st. spocz. Rafał Lis odwiedzili IV LO im. Janusza Kusocińskiego w Wałbrzychu, gdzie spotkali się z młodzieżą. Opowiadali uczniom o udziale polskich żołnierzy w zagranicznych misjach. Płk Lis został kawalerem Orderu Krzyża Wojskowego za umiejętne i skuteczne dowodzenie w bazie Ariana na X zmianie PKW Afganistan. Dzięki jego przywództwu znacznie zmalała liczba ataków na bazę, a żołnierze, którzy ze względu na zagrożenie musieli stale wówczas chodzić w kamizelkach i hełmach, poczuli się bezpieczniej.
Sięgając do powstania styczniowego
Order Krzyża Wojskowego został ustanowiony w październiku 2006 roku z inicjatywy prezydenta Lecha Kaczyńskiego. Przyznawany jest żołnierzom i cywilom za wybitne czyny bojowe połączone z wyjątkową ofiarnością i odwagą w działaniach przeciw terroryzmowi lub podczas operacji pokojowych. Nadaje go i wręcza prezydent, z własnej inicjatywy lub na wniosek prezesa Rady Ministrów albo Kapituły Orderu. Order ma trzy klasy: I – Krzyż Wielki, II – Krzyż Komandorski oraz III – Krzyż Kawalerski.
Zanim nowe odznaczenie zostało ustanowione, środowiska związane z orderem Virtuti Militari zgłaszały zastrzeżenia, że wstęga Orderu Krzyża Wojskowego (na której jest on zwieszony) ma takie same barwy jak wstęga Virtuti. Szybko jednak znaleziono rozwiązanie sporu. – Na starych obrazach są wizerunki żołnierzy polskich z XVIII i XIX wieku w mundurach koloru ciemnogranatowego z karmazynem (głęboka czerwień z domieszką błękitu). Takie też barwy miały mundury weteranów powstania styczniowego, noszone w czasach II Rzeczypospolitej. Postanowiono zatem, że barwą wstęgi orderowej Orderu Krzyża Wojskowego będzie ciemny granat z karmazynem – opowiada Andrzej Korus, były kierownik Zespołu Edukacji i Tradycji Centrum Weterana Działań poza Granicami Państwa.
Odwaga nie wystarczy
Wnioski o nadanie orderu rozpatruje kapituła, w której zasiada kanclerz orderu i pięciu kawalerów Orderu Krzyża Wojskowego. Głosowania są tajne, a zaopiniowane wnioski akceptuje prezydent. – Podczas posiedzenia oceniamy okoliczności wydarzenia, w tym odwagę, poświęcenie i ryzyko, które podjął żołnierz, aby np. uratować kolegę. Rozpatrujemy sytuację, gdy ktoś mimo odniesionych ran nie chce być ewakuowany i wykonuje zadanie do końca – mówi gen. Reudowicz. Jak tłumaczy, nie wystarczy tylko zachować się przyzwoicie.
Jedno z ostatnich odznaczeń Orderem Krzyża Wojskowego miało miejsce w 2025 roku, gdy postanowieniem prezydenta pośmiertnie nadano go kpr. Grzegorzowi Noskowi, por. Piotrowi Mazurkowi oraz por. Danielowi Różyńskiemu, którzy zginęli w 2004 roku w Iraku, podczas zasadzki na polski patrol zorganizowanej przez rebeliantów.
Dotychczas 193 żołnierzy otrzymało Order Krzyża Wojskowego. 130 z nich (w tym 51 pośmiertnie) dostało Krzyże Kawalerskie. 63 bohaterów (w tym czterech pośmiertnie) wyróżniono Krzyżami Oficerskimi. Nikomu jeszcze nie przyznano Krzyża Wielkiego.
autor zdjęć: Centrum Weterana

komentarze