moja polska zbrojna
Od 25 maja 2018 r. obowiązuje w Polsce Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych, zwane także RODO).

W związku z powyższym przygotowaliśmy dla Państwa informacje dotyczące przetwarzania przez Wojskowy Instytut Wydawniczy Państwa danych osobowych. Prosimy o zapoznanie się z nimi: Polityka przetwarzania danych.

Prosimy o zaakceptowanie warunków przetwarzania danych osobowych przez Wojskowych Instytut Wydawniczy – Akceptuję

Tak blisko do Betlejem, tak daleko do kraju…

„Bóg się rodzi, moc truchleje” – śpiewali żołnierze Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich w noc wigilijną 1941 roku. Byli świeżo po dwóch bitwach jako załoganci oblężonej przez Niemców i Włochów twierdzy Tobruk i jako nacierający na tychże nieprzyjaciół pod Gazalą.

Zwłaszcza ta pierwsza bitwa miała się okazać jedną z najważniejszych nie tylko dla kampanii afrykańskiej, lecz także całej II wojny światowej. Karpatczycy znaleźli się więc w elitarnym „klubie szczurów Tobruku”. Święta Bożego Narodzenia przyszło brygadzie (bez Pułku Ułanów Karpackich wydzielonego do innych zadań) spędzić w obozach pod Gazalą, leżącą po libijskiej stronie nad samiutkim Morzem Śródziemnym.

Blisko było żołnierzom brygady stąd do Ziemi Świętej, ale paradoksalnie wcale przez to nie czuli świątecznej atmosfery, wszak polskie święta to śnieg, mróz, choinka (najczęściej świerk świeżo ścięty i pachnący lasem), to opłatek na wigilijnym stole, którym rodzina łamie się i składa sobie życzenia po tym, jak pierwsza gwiazda zabłyśnie na wieczornym niebie… Po prawdzie to karpatczycy w gazalskim obozie, kryjący się po jaskiniach i namiotach przed afrykańską słotą (bo zima tam objawiała się deszczem i dokuczliwą wilgocią), zapomnieli o Bożym Narodzeniu! Tak o tym wspominał z prawdziwie literackim talentem jeden z żołnierzy brygady karpackiej Wiktor Wiśniewski:

Zawody artyleryjskie w obozie Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich w Al-Dekheila pod Aleksandrią w Egipcie. Marzec 1941 r. (Fot. z zasobu IPN)

„Byliśmy [z powodu zimna i deszczu – P.K.] już blisko zainstalowania się w jednej z niezliczonych jaskiń, drążonych przez zapobiegliwych Włochów w stoku opadającej ku morzu skarpy, gdy zawrócił nas bardzo gruby głos, wychodzący z bardzo małej postaci, uwijającej się wokół cudacznego kształtu błękitnej plamy. Taka dysproporcja mogła być związana ze Skolimem, który kończył kleić coś w rodzaju budy, sporządzonej ze zdobycznej płachty namiotowej, rozpiętej między dwoma wozami. Wewnątrz tej wytwornej rezydencji znaleźliśmy całe godne towarzystwo, kłócące się jak zwykle w czarująco obrzydliwy sposób, właściwy jedynie tak niezwykle pstrokatej gromadce ludzkiej.

A, brawo! W środku, między legowiskami na honorowym miejscu leżała piękna, prawdziwa kaczuszka w towarzystwie marchwi, sałaty i innych zieloności. Cały ten niewątpliwie martwy, bo kaczka była oskubana, inwentarz, został przywieziony przez Wiesia i Stasia z Derny. O kaczkę szła właśnie kłótnia, jak ją przyrządzić. Spór, jak zwykle, toczył się w sposób nieoczekiwany. Obijał się o tematy gastronomiczne i towarzyskie, gospodarcze i o „Pana Tadeusza”, o sprawy społeczne i hierarchię wojskową, o Remarque’a i regionalizm.

Adam siedział nastroszony i widocznie zdegustowany tą gorszącą różnicą poglądów młodych. Doświadczenie kazało mu przewidywać, że ucierpi na tym tylko kaczka. Nasze wejście wywołało parę frazesów fałszywego współczucia i obudziło Tadeusza.

– Patrzcie no, deszcz!
– Jak to zwykle w afrykańskiej zimie – serdecznie odpowiedział Mały.
– W zimie…

Nagle zrobiło się cicho, jakby wszystkich coś tknęło. Z pewną przesadą można by powiedzieć, że w tej ciszy kaczka odetchnęła spokojniej. Dziwnie chropowato zabrzmiał głos Adama:

– Tadeusz, zobacz no w kalendarzu, którego dzisiaj. Tadeusz, rzecz jasna, jako kronikarz, musi wiedzieć.
– 24 grudnia.
– To niby wilia – bąknął głupio Staś.
– Bardzo inteligentne spostrzeżenie – z uznaniem kiwnął głową Skolim, po czym wszyscy wrócili do swych zajęć, ale było jakoś cicho i nieswojo”.

I dopiero wtedy rozpętała się długa Polaków dyskusja… Powyższy fragment ironicznymi akcentami stara się rozwiać to, co towarzyszyło wszystkim polskim żołnierzom od pustyni libijskiej po stepy rosyjskie: smutek i tęsknotę za krajem i pozostawionymi tam rodzinami, o losie których często nic nie wiedzieli. Wiktor Wiśniewski wspomina dalej, że jego koledzy próbowali przez dłuższą chwilę zapomnieć o Wigilii, grając w karty, podejmując na nowo dyskusje o kaczce i racząc się winem, ale na nic były ich zabiegi, by wyprzeć z pamięci wspomnienia polskich świąt. W końcu rzucili karty w kąt, zaprzestali swarów, a kaczka stała się wigilijną potrawą... Zamiast opłatkiem przełamali się wojskowym sucharem, życząc sobie rychłego powrotu do ojczyzny i zaśpiewali „Podnieś rękę, Boże Dziecię, błogosław Ojczyznę miłą”… „Poprzez uchyloną płachtę – kończył Wiśniewski swą bożonarodzeniową relację – zagląda roziskrzone afrykańskie niebo i Wielka Niedźwiedzica wskazuje Gwiazdę Polarną. A Gwiazda Polarna wskazuje północ, gdzie leży przedmiot Bożo-dziecinnego błogosławieństwa. […] Ozwały się strzały i błyski pokryły niebo: zdobyczne włoskie rakiety uświetniały narodziny Pana”.

Grupa żołnierzy Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich w marszu przez pustynię pod Gazalą (Libia). Zdjęcie z okresu pomiędzy 1941 a 1942 rokiem (Fot. z zasobu IPN)

Świąteczna magia u ułanów

Znacznie weselej Boże Narodzenie 1941 roku od reszty brygady spędzili ułani karpaccy. Jak wspomniano wyżej, Pułk Ułanów Karpackich po całkowitym odblokowaniu przez 8 Armię Tobruku na początku grudnia 1941 roku został wydzielony z brygady i akurat w wigilię Bożego Narodzenia 1941 roku znalazł się w obozie El-Khatatba, około 50 km na południowy wschód od Kairu. W El-Khatatba ułani karpaccy rozbili namioty obok namiotów brytyjskiego 4 Pułku Huzarów. Początkowo Wigilia tu zapowiadała się równie przygnębiająco jak pod Gazalą. Ułani, ustawiwszy namioty i okopawszy je piaskiem pustyni, co było ciężką pracą, również nie mieli opłatków i dzielili się, podobnie jak pod Gazalą, sucharami. Jako że dowódca pułku mjr Aleksander Kwiatkowski (pełniący tę funkcję w zastępstwie mjra Władysława Bobińskiego), był służbowo w Kairze, jego zastępca rtm. Stanisław Wyskota-Zakrzewski dopełnił tradycji polskich pułków kawaleryjskich i przełamał się sucharem z delegacjami wszystkich szwadronów o godzinie 16 po południu.

Wydawało się, że na tym trzecia Wigilia na obczyźnie w Pułku Ułanów Karpackich się zakończy, lecz wtedy z pomocą przyszli sąsiedzi. Brytyjscy huzarzy oddelegowali do pomocy Polakom swych kucharzy, by wieczerza wigilijna była naprawdę wyjątkowa, a następnie wszyscy „wespół w zespół” udali się do kantyny NAAFI, świetnie zaopatrzonej w piwo. Jak wspominali karpatczycy, po długich miesiącach abstynencji w Tobruku (podczas oblężenia jedynie okazyjnie, najczęściej po powrocie z patroli, wydzielano parę kropel rumu) była to dla nich uczta nie do opisania, choć jednocześnie zaznaczali, że „egipskie słody były raczej cienkie”. Lecz jak zapisano w pułkowej kronice: „Ale od czego młodość, radość po odbyciu kampanii i nadzieja na przyszłość? A więc szumiała kantyna nafiowska od głosów polskich, angielskich i Afrykanerów”. I takie to były święta Bożego Narodzenia w 1941 roku. Dla ułanów karpackich i całej brygady ostatnie takie, bo już następne spędzano w szerszym gronie – gdyż obie jednostki stały się trzonem 3 Dywizji Strzelców Karpackich.

Bibliografia:

„Samodzielna Brygada Strzelców Karpackich”, praca zbiorowa, Warszawa – Kraków 2014.
„Tobruk. Pustynne zmagania 1940–1942”, praca zbiorowa, Warszawa 2022.
„Ułani karpaccy. Zarys historii pułku”, praca zbiorowa, Warszawa – Kraków 2015.

Piotr Korczyński , historyk, redaktor kwartalnika „Polska Zbrojna. Historia”

autor zdjęć: IPN

dodaj komentarz

komentarze


Wiceszef MON-u w Kijowie
Ważne odkrycie na Westerplatte
Budowa siedziby wojskowych medyków zakończy się wcześniej
Stała obecność sił USA coraz bliżej
Złoto i brąz w sportach walki
St. szer. spec. Kuklik na podium Dancon March
Bombowiec na dnie Bałtyku
Flanka pod strażą
Na unijnym szczeblu o współpracy z USA na rzecz bezpieczeństwa
„Ślązak” czeka na modernizację
Kolejne sukcesy „armii mistrzów”
Szef MON-u: Nie da się nas zastraszyć
Kosmiczny Bursztyn
Koszykarze Czarnej Dywizji najlepsi w Wojsku Polskim
Rezerwy do wyszkolenia
Pancerny atak z wody
Kolejny wyrok za strzały na granicy
Constans historii
„Agat. Siła i ogień”. Album już w sprzedaży
Jak prowadzić Leoparda?
Medycy bojowi na poligonie
Nieznany obiekt na terenie Polski
Pancerny poligon
Co z wysługą po powrocie do wojska?
Sejm poparł Kartę Rodziny Mundurowej
Samotna placówka
Kickbokserzy Bursztynowej Dywizji najlepsi
Amunicja do Szerszeni
Za wybitne czyny bojowe w czasie pokoju
Sulechów z brygadą artylerii
Promień nie do zniesienia
Dwie rakiety i dron odrzutowy spadły na terytorium Polski
Generał z cienia
Polskie systemy satelitarne w orbicie zainteresowań Grecji
MON zmienia system gotowości obronnej
Road to Life
Waryński liderem nieruchomości w PGZ-ecie
Zatrzymać masywny krwotok
ORP „Albatros” w akcji
Okno dla gigantów
Więcej Piorunów i Jelczy
„Koalicja 26.2”, czyli chętni i wiarygodni
Gorący lipiec PKW Łotwa
Współpraca przemysłowa z USA: usuwać bariery, razem produkować
„Koalicja 26.2”, czyli pokaz zdolności i siły
Kolejne MiG-i-29 polecą do Ukrainy
Rosyjskie drony pod lupą wojskowych śledczych i ekspertów. Jak wygląda ich praca?
Niemieckie Eurofightery przylecą na Air Policing do Polski
Ojcowie polskiej niepodległości
Prawie 200 mld zł na zbrojenia w projekcie budżetu
Nowy kompleks dla artylerzystów z Jarosławia
Pokład okrętu… pod dachem
„Kurs generalski” dla podoficerów
Sokół na ratunek w górach
Ratunek pod ogniem
Coraz więcej Krabów w Bolesławcu
Flight into the Future
Marsz z weteranem
Medalowy finisz strzelców
Nowe łodzie wielozadaniowe na Bałtyku
„Horyzont” przedłużony
Srebro światowego czempionatu dla polskiej zapaśniczki
AI za sterami Gripena
Borsuki w Poznaniu
Nigdy nie zostawiamy swoich
Pociski Patriot: nie tylko serwis w Polsce, lecz także koprodukcja?
Jakie zmiany w ustawie o obronie?
Vipery wracają do Czech
Gwarancje BGK w finansowaniu rozwoju MŚP w sektorze obronnym i technologiach typu dual-use

Ministerstwo Obrony Narodowej Wojsko Polskie Sztab Generalny Wojska Polskiego Dowództwo Generalne Rodzajów Sił Zbrojnych Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych Wojska Obrony
Terytorialnej
Żandarmeria Wojskowa Dowództwo Garnizonu Warszawa Inspektorat Wsparcia SZ Wielonarodowy Korpus
Północno-
Wschodni
Wielonarodowa
Dywizja
Północny-
Wschód
Centrum
Szkolenia Sił Połączonych
NATO (JFTC)
Agencja Uzbrojenia

Wojskowy Instytut Wydawniczy (C) 2015
wykonanie i hosting AIKELO