Lato 1919 roku to czas zwycięskiej ofensywy polskich wojsk Frontu Litewsko-Białoruskiego. Podczas walk rozpoczętych 1 lipca na środkowym odcinku frontu opanowano rozległe tereny Białorusi, a 8 sierpnia, po tygodniu ciężkich zmagań, polskie oddziały zajęły Mińsk, strategicznie ważny węzeł kolejowy.

Józef Piłsudski w Mińsku 1919r

Wiosną 1919 roku polskie oddziały przejęły inicjatywę na północno-wschodnim froncie wojen toczonych z bolszewikami oraz z Zachodnio-Ukraińską Republiką Ludową. 19 kwietnia po błyskawicznej ofensywie Polacy wkroczyli do Wilna, a następnie wyparli Armię Czerwoną z Wileńszczyzny. 22 maja zdobyto Lwów, a pod koniec czerwca w Galicji Wschodniej ruszyła nowa zwycięska ofensywa, która złamała opór ZURL.

W miarę jak wypierano z Wołynia oddziały ukraińskie, wojska polskie i bolszewickie zbliżały się do siebie. Jednocześnie front wojny polsko-sowieckiej wydłużył się w poprzek Ukrainy aż do granic z Rumunią i osiągnął ponad 800 km długości. Konflikt polsko-bolszewicki wszedł jednocześnie w nową fazę. Utracił swój lokalny charakter polegający na niewielkich potyczkach małych oddziałów i przekształcał się w zmagania armii w ramach wielkich operacji.

Front Litewsko-Białoruski

Latem 1919 roku obie strony potrzebowały czasu na reorganizację sił i koncentrację oddziałów. Zanim nastąpiła przerwa w walkach, Naczelne Dowództwo Wojska Polskiego postanowiło zadać bolszewikom jeszcze jeden cios, wykorzystując impet polskiej ofensywy. Jako cel wybrano Mińsk i leżącą w jego pobliżu ważną linię kolejową Połock – Mołodeczno – Mińsk – Łuniniec. Jej przejęcie oznaczałoby znaczne utrudnienie bolszewikom zebrania rozproszonych wojsk i ściągnięcia posiłków.

Po wyprawie wileńskiej na terenach północno-wschodnich Kresów operowały cztery grupy taktyczne, które 15 maja Józef Piłsudski, naczelnik państwa i naczelny wódz, postanowić zespolić w jeden Front Litewsko-Białoruski. Dowódcą formacji mianował gen. Stanisława Szeptyckiego, który wcześniej stał na czele Dywizji Litewsko-Białoruskiej. Generał, były oficer armii austriackiej i żołnierz Legionów Polskich, od 16 listopada 1918 roku przez pół roku był też szefem Sztabu Generalnego WP.

Wojsko Polskie wkracza do Mińska, 9 sierpnia 1919 wiki

Po podpisaniu traktatu wersalskiego przez Niemcy 28 czerwca polskie dowództwo mogło wreszcie przerzucić na wschód siły niezbędne do rozpoczęcia działań zaczepnych. Front Litewsko-Białoruski zasiliły głównie wojska z Wielkopolski, m.in. 15 Pułk Ułanów ppłk. Władysława Andersa i część „Błękitnej Armii” gen. Józefa Hallera.

Powstały w ten sposób cztery grupy operacyjne: gen. Adama Mokrzeckiego (w rejonie Baranowicz), gen. Józefa Lasockiego (rejon Nowogródka), płk. Ferdynanda Zarzyckiego (na wschód od Lidy) oraz gen. Edwarda Rydza-Śmigłego (rejon Wilna). W sumie gen. Szeptycki dysponował 12 tys. piechoty, 2 tys. kawalerii i 40 działami.

Miasto w kleszczach

1 lipca wojska polskie przeszły do ofensywy na froncie litewsko-białoruskim. 2 Dywizja Piechoty Legionów uderzyła na Wilejkę i oskrzydliła zgrupowanie radzieckie w Mołodecznie i 4 lipca udało się opanować to miasto. Jednocześnie polskie oddział zdobyły Łuniniec niedaleko Pińska, aby zabezpieczyć prawe skrzydło nacierających wojsk polskich.

Po pierwszych sukcesach dowódca frontu zatrzymał natarcie, przegrupował siły i 1 sierpnia ruszyła ofensywa mająca za cel zajęcie Mińska. Zaplanowano wzięcie miasta w szerokie kleszcze, atakując je z obu końców.

Od północnego zachodu nacierało zgrupowanie 2 Dywizji Piechoty Legionów i 1 Dywizji Strzelców Wielkopolskich, a od południa 1 Dywizja Piechoty Legionów i 9 Dywizja Piechoty. Do bezpośredniego natarcia ruszyły dwie grupy wydzielone z 2 DP Leg: 4 Pułk Piechoty dowodzony przez mjr Stanisława Tessaro i grupa mjr Józefa Szczepana. Jednocześnie 15 Pułk Ułanów obszedł Mińsk od północnego zachodu i przeciął linię kolejową Borysów – Mińsk.

Koncentryczne natarcie przełamało opór bolszewików. 6 sierpnia Polacy zajęli Słuck i Nieśwież, a 8 sierpnia o 10 rano po zaciętych walkach polskie wojska wkroczyły na przedmieścia Mińska. Do wieczora opanowano całe miasto. Bolszewicy ruszyli do odwrotu na wschód. Armia Czerwona wycofała się za Dźwinę na północy i za Berezynę na wschodzie. Polacy ścigający sowieckie oddziały 14 sierpnia zdobyli linię kolejową Wilno – Baranowicze – Sarny – Równe, 20 sierpnia – Dokszyce, a 28 sierpnia – twierdzę Bobrujsk.

Oficerowie Wojska Polskiego w zajętym Mińsku, sierpień 1919

Pod koniec sierpnia Piłsudski wydał rozkaz wstrzymania ofensywy. W wyniku działań w lipcu i sierpniu Wojsko Polskie poczyniło na froncie wschodnim znaczne postępy. Pod koniec sierpnia linia frontu przebiegała następująco: przedpola Dyneburga – rz. Dźwina – Lepel - rz. Berezyna od Borysowa do Bobrujska – Lubań – Tonież – Bereźno – Tuczyn – rz. Horyń – Toki – Zbrucz. Wszystkie trzy główne miasta Kresów: Wilno, Mińsk i Lwów oraz tereny zamieszkałe przez polską ludność, znalazły się pod polską kontrolą.

Jednocześnie z operacją militarną polskie władze jeszcze w lipcu 1919 roku rozpoczęły rokowania z sowietami i rozmowy z gen. Antonem Denikinem, głównodowodzącym antybolszewickiej Armii Ochotniczej.

Bibliografia:
M. Wrzosek, Wojsko Polskie i operacje wojenne lat 1918–1921, Białystok 1988
Bitwy polskie. Leksykon, Kraków 1999
A. Garlicki, Drugiej Rzeczypospolitej początki, Wrocław 2002
L. Wyszczelski, Wojna polsko-rosyjska 1919–920, Warszawa 2010
W. Materski, Tarcza Europy. Stosunki polsko-sowieckie 1918–1939, Warszawa 1994
A. Czubiński, Walka o granice wschodnie Polski w latach 1918-1921, Opole 1993
H. Mierzwiński, Wojna polsko-sowiecka 1919-1920, Biała Podlaska 1991
N. Davies, Biały Orzeł, Czerwona Gwiazda”, Kraków 2006
J. Odziemkowski, Leksykon wojny polsko-rosyjskiej 1919 – 1920, Warszawa 2004
J. Cisek, K. Paduszek, T. Rawski, Wojna polsko-sowiecka 1919-1921, Warszawa 2011