Choć status podchorążego student uczelni wojskowej otrzymuje na cały okres kształcenia, od przejścia na drugi rok zmienia się nie tylko rodzaj pełnionej przez niego służby, lecz także zakres przysługujących mu uprawnień i należności. Podchorąży staje się wówczas żołnierzem zawodowym, jednak jego służba ma szczególny charakter.

Wkrótce zacznie się nowy rok akademicki na wyższych uczelniach, również wojskowych. Dla nowych studentów oznacza to rozpoczęcie nie tylko nauki, lecz także służby wojskowej. Jednak nie wszyscy od razu stają się żołnierzami zawodowymi.

Pierwszy rok na nowych zasadach

Zgodnie z ustawą o obronie ojczyzny osoba rozpoczynająca naukę w akademii wojskowej po złożeniu przysięgi wojskowej otrzymuje tytuł podchorążego. Zostaje też powołana do dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej i przez pierwszy rok studiów kształci się w tym właśnie trybie. W praktyce oznacza to, że podchorąży pierwszego roku nie jest jeszcze żołnierzem zawodowym, lecz kandydatem odbywającym dobrowolną zasadniczą służbę wojskową. W tym okresie przysługuje mu pakiet należności, takich jak bezpłatne zakwaterowanie, wyżywienie, umundurowanie oraz opieka medyczna. Otrzymuje on również miesięczne wynagrodzenie w wysokości 100% najniższego uposażenia zasadniczego żołnierza zawodowego, które obecnie wynosi 6500 zł.

Przejście na drugi rok wiąże się z istotną zmianą statusu. Na wniosek żołnierza, z uwzględnieniem potrzeb sił zbrojnych oraz po podpisaniu umowy określającej warunki zwrotu kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę, następuje powołanie do zawodowej służby wojskowej. Od tego momentu podchorąży staje się żołnierzem zawodowym, jednak jego służba ma szczególny charakter. To zawodowa służba wojskowa pełniona w trakcie kształcenia.

Inne uposażenie, inne należności

Jedna z najważniejszych zmian związanych z uzyskaniem nowego statusu dotyczy kwestii finansowych. Podchorążowie wchodzą bowiem w system uposażeń żołnierzy zawodowych, a ustawa gwarantuje im, że ich miesięczne wynagrodzenie nie może być mniejsze niż najniższe uposażenie zasadnicze żołnierza zawodowego (6500 zł). Nie oznacza to jednak, że każdy podchorąży drugiego roku automatycznie otrzymuje taką kwotę. W przypadku żołnierzy pełniących służbę w trakcie nauki wysokość wynagrodzenia ustalana jest bowiem według odrębnych stawek określonych procentowo w przepisach MON-u, z uwzględnieniem m.in. roku kształcenia i posiadanego stopnia wojskowego.

Żołnierzom zawodowym odbywającym kształcenie mogą przysługiwać również określone dodatki, a także prawo do tzw. trzynastki. Przepisy przewidują takie świadczenie dla tych, którzy pełnili zawodową służbę przez cały rok, a także w przypadku powołania w trakcie roku, jeżeli pełnili zawodową służbę wojskową przez co najmniej sześć miesięcy kalendarzowych. Podchorąży drugiego roku, jako żołnierz zawodowy, może więc nabyć prawo do tego dodatkowego uposażenia, jeśli spełni ustawowe przesłanki.

Nie wszystkie prawa zawodowca

Uzyskanie statusu żołnierza zawodowego nie oznacza jednak, że od drugiego roku podchorąży korzysta ze wszystkich praw i świadczeń przewidzianych dla zawodowców. Ustawa o obronie ojczyzny wyłącza bowiem w tym okresie wiele konkretnych uprawnień. W tym czasie nie przysługuje np. dodatek za rozłąkę, zasiłek na zagospodarowanie ani prawo do lokalu z zasobów Agencji Mienia Wojskowego. Wynika to m.in. z tego, że w okresie nauki podchorąży ma zapewnione bezpłatne zakwaterowanie.

Studia wojskowe to nie tylko kolejne lata nauki, lecz także kolejne etapy służby. Wraz z przejściem na drugi rok zmienia się i zakres kształcenia, i sytuacja prawna wojskowego studenta. Warto więc pamiętać, że ten sam tytuł podchorążego może oznaczać różny status prawny, a co za tym idzie, także różne prawa, obowiązki i należności. Należy też zwrócić uwagę, że choć podchorąży od drugiego roku korzysta z szerszego systemu należności niż kandydat odbywający pierwszy rok DZSW, to jego sytuacja nadal różni się od tej żołnierza zawodowego na stanowisku służbowym. Dopiero ukończenie kształcenia i wyznaczenie na stanowisko oznacza uzyskanie pełnego zakresu uprawnień przewidzianych dla żołnierzy zawodowych.

Dwa lata, dwa statusy

Pierwszy rok: podchorąży jest kandydatem do zawodowej służby wojskowej i odbywa DZSW.
Drugi rok i kolejne lata: podchorąży jest już żołnierzem zawodowym, ale pełni służbę w trakcie kształcenia i dlatego nie korzysta jeszcze ze wszystkich uprawnień żołnierza zawodowego.

Kwestia urlopu

Podchorążemu pierwszego roku kształcącemu się w uczelni wojskowej przysługuje 30 dni kalendarzowych urlopu wypoczynkowego, a ponadto dziesięć dni dodatkowego urlopu w okresie zimowym i pięć dni w okresie wiosennym. Przepisy przewidują również możliwość wykorzystania dni pozostałych do zakończenia sesji egzaminacyjnej w przypadku wcześniejszego jej zaliczenia. Od drugiego roku sytuacja wygląda inaczej. Jako żołnierz zawodowy pełniący służbę w trakcie nauki podchorąży korzysta z urlopów w wymiarze i na zasadach określonych w programie kształcenia.

Podstawy prawne

Akty prawne regulujące pełnienie służby w ramach dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej i w trakcie kształcenia:

• ustawa z 11 marca 2022 roku o obronie ojczyzny (DzU z 2025 roku, poz. 825 ze zm.);

• rozporządzenie ministra obrony narodowej z 5 kwietnia 2024 roku w sprawie kształcenia kandydatów do zawodowej służby wojskowej w ramach dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej w uczelniach wojskowych, szkołach podoficerskich, centrach szkolenia lub ośrodkach szkolenia (DzU z 2024 roku, poz. 584);

• rozporządzenie ministra obrony narodowej z 22 kwietnia 2022 roku w sprawie stawek uposażenia zasadniczego żołnierzy pełniących służbę wojskową na czas kształcenia (DzU z 2022 roku, poz. 892).