Pełnili służbę w Iraku czy Afganistanie, stali na straży pokoju również na Wzgórzach Golan czy na Bałkanach. 29 maja to Dzień Weterana Działań poza Granicami Państwa – święto żołnierzy, którzy służyli na zagranicznych misjach. Status weterana i weterana poszkodowanego to nie tylko symbol ich służby poza granicami kraju, lecz także konkretne, ustawowe uprawnienia.
W misjach wojskowych poza granicami Polski wzięło dotychczas udział około 130 tys. osób. Legitymację weterana posiada obecnie około 39 tys. osób, natomiast status weterana poszkodowanego ma około 900 osób. Polski system wsparcia dla obu tych grup opiera się na ustawie o weteranach działań poza granicami państwa oraz jej kolejnych nowelizacjach. W założeniu ma on spełniać dwa cele: uhonorować służbę oraz zapewnić realną pomoc – szczególnie tym, którzy wrócili z misji z trwałym uszczerbkiem na zdrowiu.
Dwa poziomy wsparcia
Weterani mogą liczyć m.in. na bezpłatną pomoc psychologiczną (jeśli ich problemy mają związek ze służbą), udział w turnusach leczniczo-profilaktycznych (w czasie trwania służby lub pracy w resorcie obrony narodowej) czy dodatkowy urlop wypoczynkowy. Mogą też bezpłatnie korzystać z obiektów sportowych z zasobu jednostek samorządu terytorialnego czy ofert państwowych instytucji kultury.
Status weterana poszkodowanego z kolei, przysługujący osobom, które na skutek misji doznały uszczerbku na zdrowiu, daje szerszy zakres uprawnień. Jednym z kluczowych jest łatwiejszy dostęp do opieki zdrowotnej. W praktyce oznacza to, że w przypadku schorzeń czy chorób mających związek ze służbą poza granicami państwa weteran poszkodowany bez skierowania i poza kolejnością jest przyjmowany do lekarza specjalisty, szpitala i ma dostęp do specjalistycznych świadczeń ambulatoryjnych. Przysługują mu też bezpłatne leki i wyroby medyczne oraz pobyt w ośrodkach rehabilitacji.
W przypadku minimum 30% uszczerbku na zdrowiu weteran poszkodowany może bez skierowania i poza kolejnością korzystać z ambulatoryjnych świadczeń specjalistycznych, niezależnie od tego, czy jego schorzenie jest związane z pobytem na misji. W takich sytuacjach ustawa gwarantuje także bezpłatne: leki i środki spożywcze specjalnego przeznaczenia, wyroby medyczne oraz udział w corocznym turnusie readaptacyjno-kondycyjnym.
By żyło się lepiej
Jednym z filarów wsparcia są także świadczenia finansowe. Weterani poszkodowani pobierający emeryturę lub rentę mogą liczyć na dodatek, którego wysokość zależy od procentowego uszczerbku na zdrowiu – obecnie wynosi on od 5% do nawet 130% najniższej emerytury. Od 2025 roku, po nowelizacji przepisów, poszkodowani mogą też ubiegać się o jednorazową rekompensatę za utracone zdrowie. To rozwiązanie przełomowe, bo wcześniej żołnierze musieli dochodzić swoich praw na drodze sądowej. Dziś mechanizm jest prosty – kwota za każdy procent uszczerbku to 6 tys. zł. Jest ona corocznie waloryzowana i w 2026 roku wynosi 6,3 tys. zł.
Działa też wsparcie socjalne. Weterani poszkodowani mogą ubiegać się o zapomogi, bez względu na wiek, a także o dofinansowanie nauki – nawet do 400% najniższej emerytury rocznie (uszczerbek na zdrowiu minimum 30% kwalifikuje do uzyskania pomocy finansowej na dwie wybrane formy kształcenia). Istotnym elementem systemu są również programy reintegracyjne – od turnusów rehabilitacyjnych, psychologicznych, po działania wspierające powrót do aktywności zawodowej i społecznej. Weterani poszkodowani mogą też liczyć na pierwszeństwo w zatrudnieniu w instytucjach podległych Ministerstwu Obrony Narodowej (jeśli spełniają wymagania na dane stanowisko) oraz ulgi w komunikacji publicznej.
Jak widać, weterani poszkodowani mogą korzystać z szerokiego wachlarza świadczeń: od jednorazowej rekompensaty finansowej i dodatku dla weterana poszkodowanego, przez dostęp do opieki medycznej bez kolejek, po finansowanie edukacji.
Jak uzyskać status weterana?
O status weterana można ubiegać się po udziale w misji zagranicznej (co najmniej 60 dni nieprzerwanie lub 90 dni łącznie). Status weterana poszkodowanego przysługuje tym, którzy doznali uszczerbku na zdrowiu i otrzymali z tego tytułu świadczenia odszkodowawcze. Odpowiedni wniosek należy złożyć do Ministerstwa Obrony Narodowej.
autor zdjęć: Centrum Weterana Działań poza Granicami Państwa, chor. Marcin Radzięda
komentarze