„Do broni więc, Narodzie Polski, do broni!” – pisał generał Józef Haller w swym rozkazie mobilizacyjnym, skierowanym w pierwszej połowie lipca 1918 roku do żołnierzy polskich na terenie Rosji. Dowódcą formowanych tam oddziałów został gen. Lucjan Żeligowski, Haller zaś wyruszył do Francji, gdzie objął dowództwo nad Błękitną Armią.

4 lipca

Z okazji amerykańskiego Dnia Niepodległości władze francuskie zorganizowały w Paryżu wielką manifestację. Głównym punktem obchodów była uroczysta defilada, w której ulicami miasta przemaszerowały oddziały wojsk sojuszniczych. Ponieważ Polskę oficjalnie potraktowano jako państwo sprzymierzone, w defiladzie wziął udział batalion polskiej piechoty. Rząd francuski zwrócił się do działającego w tym kraju Komitetu Narodowego Polskiego o polskie flagi, które następnie rozwieszono na trasie przemarszu. To ważne, ponieważ po raz pierwszy biało-czerwona publicznie zawisła wśród sztandarów innych państw europejskich. Była to ze strony francuskiej decyzja kurtuazyjna, ale mająca swe ogromne znaczenie symboliczne, potwierdzające, że Polska jako kraj znów wraca na arenę Europy.

W defiladzie uczestniczyły oddziały amerykańskie, angielskie, belgijskie, greckie, włoskie, portugalskie, rumuńskie, serbskie i czechosłowackie. Roman Dmowski, będący prezesem Komitetu Narodowego Polskiego, w ten sposób opisywał udział polskiego batalionu w defiladzie: „Ukazanie się oddziału polskiego wywarło silne wrażenie, entuzjastycznie witały go zgromadzone tłumy, okrzykami „Vive la Pologne”. Na trybunie Prezydenta Rzeczypospolitej [tj. Republiki Francuskiej] w Avenue du Bois de Boulogne znajdował się rząd francuski i przedstawiciele państw sprzymierzonych. Gdy ukazał się oddział polski – rosłe, barczyste chłopy, maszerujące znakomicie z marsowym wyrazem twarzy – oficerowie zakazali żołnierzom uśmiechać się do publiczności – rozlegały się wyrazy podziwu”.

10 lipca

Gen. Józef Haller wydał rozkaz mobilizacyjny, wzywający do broni wszystkich żołnierzy polskich przebywających w Rosji:„Żołnierze, na sztandarze naszym widnieje niczem niezatarty napis, położony ręką polskiego żołnierza i potwierdzony krwią jego: »Dla Ciebie Polsko i dla Twojej chwały«. Dla Polski walczyliśmy, by stwierdzić przed całym światem, że Polska jest, by przeszłość z przyszłością związać i wskrzesić świetne tradycje oręża polskiego, by na sile tego oręża oprzeć niepodległy byt Rzeczypospolitej Polskiej, tej Polski, do której tęskniły pokolenia. (…)

Do nich kieruję ten rozkaz, do tych wszystkich synów Ojczyzny – którzy poczuwają się do obowiązku przyłożenia się własnym trudem i własną krwią do świętego dzieła zdobycia w wyniku obecnej wojny światowej zupełnej niepodległości dla zjednoczonego ze wszystkich ziem naszych Państwa Ludu Polskiego, o własne morze opartego. (…)

Nadszedł czas zmagań stanowczych dwóch sił: brutalnej przemocy, gwałtu, fałszu i zdrady z mocą prawa i sprawiedliwości, z umiłowaniem wolności ludów szlachetnych. Gdy krew nasza zraszała pola pod Kaniowem, dojrzewała decyzja mocarstw Koalicji, która została wyrażona w deklaracji łącznej Francji, Anglji i Włoch, ogłoszonej w zupełnej zgodzie z programem prezydenta Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej, dnia 3-go czerwca 1918 r. z Wersalu, w której Koalicja oświadcza, że koniecznym warunkiem pokoju trwałego i sprawiedliwego jest zjednoczenie wszystkich ziem polskich w zupełnie niepodległe Państwo Polskie, z własnem wybrzeżem morskiem. Deklaracja ta zgadza się w zupełności z programem polityki polskiej, uchwalonym przez Koło Sejmowe w Krakowie w dniu 28-go maja 1917 r., i przyjętym z entuzjazmem przez cały Naród Polski.

Obraz Bitwa pod Kaniowem Stanisława Bagieńskiego. Fot. Zbiory Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie.

Ale programu tego bez armji urzeczywistnić nie można. (…) Wzywam Was zatem, żołnierze polscy, w szeregi, pod broń!
Wzywam was w rocznicę bitwy grunwaldzkiej, w której na stulecia wstrzymaną została fala zalewu krzyżackiego, wzywam was z tej stolicy carów, dziś nam już niestrasznej. Bóg Ojców naszych, Bóg zwycięstw, dziejowym gromem budzi was i o obowiązku przypomina. Zmienne są losu koleje, potęgi świata się kruszą, a Jego moc zdumionym sercom maluczkich dodaje potęgi do dzieła sprawiedliwości!

Wzywam was w czasie, gdy cztery miasta wolnej Francji: Paryż, Nancy, Belfort, Verdun ofiarowały uroczyście sztandary czterem pułkom I-ej dywizji armji polskiej, tam już walczącym ze wspólnym wolności wrogiem. Gdziekolwiek walka z Niemcami toczyć się będzie – tam nasze miejsce polskie! Gdziekolwiek sztandar Polski podniesie ku bitwie żołnierz polski, tam armja polska powstaje. Spieszcie zatem wszystkiemi drogami pod ten sztandar, by nie zabrakło żadnego szczerego Polaka w zbliżającej się walce o ostateczne zwycięstwo, byśmy mogli z ojcami i dziadami naszymi ostatniej walki o wolność w powstaniu styczniowem powtórzyć Polsce: »My nic dla siebie nie pragniem, nawet nie żądamy dożyć chwili – gdy z jutrznią zabłyśniesz na niebie, pragniem na wieki w prochu się położyć i za swe wiano wziąć niepamięć wieczną, byleś Ty jasność rozlała słoneczną!« Do broni więc, Narodzie Polski. Do broni! Generał Józef Haller”.

13 lipca

Po wydaniu rozkazów mobilizacyjnych gen. Józef Haller wyruszył z Murmańska na pokładzie statku City Marseille do Francji. Dowódcą formowanych w Rosji oddziałów polskich mianował Lucjana Żeligowskiego, który przy tej okazji został awansowany na stopień generała. Po kilkudniowej podróży, z postojem w Szkocji, Haller dotarł 13 lipca do Francji, gdzie niemal z marszu zajął się pracą organizacyjną i formowaniem oddziałów Armii Polskiej. Jako dowódca o dużym autorytecie Haller wydawał się właściwym człowiekiem na właściwym miejscu, został więc mianowany przez Komitet Narodowy Polski wodzem naczelnym Błękitnej Armii.

15 lipca

W połowie roku 1918 na froncie zachodnim wyczuwało się znużenie przeciągającą się wojną pozycyjną. W tej sytuacji dowództwo niemieckie podjęło próbę ofensywy, która przechyliłaby szalę zwycięstwa na stronę Niemiec. Opracowany przez generała Ericha Ludendorffa plan zakładał zdobycie Reims, zabezpieczenie własnych wojsk na wysuniętych pozycjach nad Marną oraz zadanie możliwie dużych strat przeciwnikowi. Zakładano przy tym, iż uda się rozdzielić oddziały francuskie, sukces zaś pozwoli w perspektywie na poprowadzenie ofensywy we Flandrii. Tymczasem alianci nie dali się zaskoczyć: wywiad francuski miał dokładne dane na temat planowanego ataku niemieckiego. Niemcy spodziewali się łatwego zwycięstwa na słabo obsadzonym odcinku, natknęli się na przeciwnika dobrze przygotowanego do walki. Niemiecki atak został zatrzymany już po dwóch dniach, alianci zaś, dysponując wsparciem w postaci świeżych oddziałów amerykańskich, ruszyli do kontrofensywy, przejmując inicjatywę na froncie.

Bibliografia:
H. Bagiński, „Wojsko Polskie na Wschodzie 1914–1920”, Warszawa 1921.
R. Dmowski, „Wybór pism”, Nowy Jork 1988.
J. Pajewski, „Pierwsza wojna światowa 1914–1918”, Warszawa 1991.
T. Schramm, „Wygrać Polskę 1914–1918”, Warszawa 1989.
Z.J. Winnicki, „Rada Regencyjna Królestwa Polskiego i jej organy (1917–1918)”, Wrocław 2017.
I. Wolikowska, „Roman Dmowski: człowiek, Polak, przyjaciel”, Chicago 1961.

Mecenasem cyklu „Drogi do niepodległości" jest koncern PKN ORLEN.