To prawdziwa gratka dla miłośników historii! W Warszawie otwarto wystawę, na której można obejrzeć prawdopodobnie jedyną zachowaną do naszych czasów replikę maszyny Enigma. Kopia, skonstruowana przez polskich naukowców i oficerów wywiadu, pozwalała na łamanie niemieckich szyfrów podczas II wojny światowej.
– W okresie międzywojennym stworzono z udziałem naszych służb specjalnych i naukowców system, który pozwolił na złamanie szyfrów niemieckiej maszyny Enigmy – mówił Piotr Gliński, wicepremier i minister kultury, podczas otwarcia wystawy „Enigma. Zagadka rozwiązana” w warszawskiej Kordegardzie. Szef resortu kultury dodał, że na ekspozycji jest prezentowany unikatowy eksponat: stworzona przez polskich konstruktorów replika Enigmy, która służyła do deszyfrowania niemieckich depesz.
– Dzięki naszej ekspozycji chcemy przypomnieć zasługi matematyków i inżynierów, którzy stworzyli polską kryptologię – zaznaczył dr Robert Kostro, dyrektor Muzeum Historii Polski, które jest organizatorem wystawy. Podkreślił, że polskie badania nad Enigmą pomogły aliantom w uzyskaniu przewagi nad III Rzeszą i przyczyniły się do szybszego zakończenia II wojny światowej.
Stanowiąca główną atrakcję wystawy replika maszyny szyfrującej została skonstruowana przez polski wywiad wspólnie z francuskimi inżynierami w 1940 roku we Francji, dokąd po wybuchu wojny ewakuowali się polscy kryptolodzy. – Maszyna powstała na podstawie dokumentacji stworzonej przez polskich inżynierów – podaje Grzegorz Dumała, kurator wystawy.
W okresie międzywojennym w Polsce zbudowano kilkadziesiąt takich replik, ale zostały zniszczone we wrześniu 1939 roku. Natomiast we Francji powstało tylko kilka takich urządzeń i do dziś zachował się najprawdopodobniej jeden egzemplarz. Maszyna po wojnie znalazła się w zbiorach Instytutu Józefa Piłsudskiego w Londynie, skąd w 2020 roku, dzięki wsparciu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, została kupiona przez MHP. Docelowo znajdzie się na wystawie stałej tej placówki.
Enigma, czyli niemiecka maszyna szyfrująca, powstała w okresie międzywojennym. Urządzenie wykorzystywało mechanizm obracających się wirników, aby kodować przesyłane wiadomości. Pod koniec 1932 roku polscy kryptolodzy i matematycy: Marian Rejewski, Jerzy Różycki i Henryk Zygalski, zatrudnieni w Biurze Szyfrów Sztabu Głównego Wojska Polskiego, złamali kod Enigmy i odczytali pierwsze niemieckie depesze.
Doskonalenie przez Niemców maszyn i procedur szyfrowania spowodowało konieczność budowy urządzeń wspomagających pracę kryptologów. Postało około 50 replik Enigmy służących do szybkiego odczytywania niemieckich meldunków. Skonstruowano je w warszawskiej Wytwórni Radiotechnicznej AVA z pomocą inżynierów: Antoniego Pallutha, Edwarda Fokczyńskiego oraz braci Ludomira i Leonarda Danilewiczów.
Po wybuchu II wojny polski ośrodek kryptologiczny został zlikwidowany. Zniszczono jego dokumentację i repliki Enigmy, żeby zatrzeć ślady działalności polskiego wywiadu. Pracownicy Biura Szyfrów w większości przedostali się do Francji, gdzie wznowili działalność w ośrodku nieopodal Paryża. Tuż przed wojną Polacy przekazali egzemplarz Enigmy i dokumentację na jej temat Anglikom, którzy wykorzystując tę wiedzę, prowadzili dalsze prace nad dekodowaniem niemieckich szyfrów.
Wystawa „Enigma. Zagadka rozwiązana” została przygotowana przez MHP we współpracy z Narodowym Centrum Kultury. Obok repliki Enigmy można na niej obejrzeć oryginalną maszynę szyfrującą wykorzystywaną przez niemieckie siły lądowe w latach lat trzydziestych XX wieku oraz materiały opowiadające o historii Enigmy i złamaniu jej szyfrów.
Ekspozycja prezentowana w Kordegardzie – Galerii Narodowego Centrum Kultury przy ul. Krakowskie Przedmieście 15/17 w Warszawie – będzie otwarta do 28 listopada. Wstęp na wystawę jest wolny. 11 listopada od 12.00 do 15.00 będzie można ją zwiedzać z kuratorem.
autor zdjęć: Danuta Matloch / MKiDN, Anna Dąbrowska
komentarze