Ustawa o obronie ojczyzny wprowadziła wiele nowych rozwiązań. Dlatego Ministerstwo Obrony Narodowej przeprowadziło cykl szkoleń kaskadowych w jednostkach, tak aby wszyscy żołnierze mieli pełną wiedzę o zmienianych przepisach. Na naszym portalu regularnie publikujemy odpowiedzi ekspertów z MON-u na najczęściej zadawane pytania.

W związku z zatrzymaniem żołnierzy służących na granicy chciałbym się dowiedzieć, czy Ministerstwo Obrony Narodowej ma jakikolwiek system pomocy prawnej dla nas, wojskowych?

Odnosząc się do zadanego pytania, należy zwrócić uwagę na zapisy art. 296 i 297 ustawy o obronie ojczyzny. Wspomniane regulacje prawne dotyczą zwrotu kosztów poniesionych na pomoc prawną, jeżeli wszczęte przeciwko żołnierzowi postępowanie karne o przestępstwo w związku z wykonywaniem zadań i czynności służbowych zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem o umorzeniu postępowania z powodu braku ustawowych znamion czynu zabronionego lub niepopełnienia przestępstwa albo wyrokiem uniewinniającym (art. 296).

Natomiast art. 297 ust. 1 stanowi, że żołnierzowi zawodowemu pokrzywdzonemu przestępstwem, o którym mowa w art. 222, art. 223 lub art. 226 ustawy z 6 czerwca 1997 roku – Kodeks karny (DzU z 2024 roku, poz. 17), w związku z wykonywaniem zadań lub czynności służbowych przysługuje, na jego wniosek, bezpłatna pomoc prawna w postępowaniu karnym, w którym uczestniczy w charakterze pokrzywdzonego lub oskarżyciela posiłkowego.

Szczegółowe regulacje zawarte są w rozporządzeniu ministra obrony narodowej z 26 maja 2022 roku w sprawie zwrotu kosztów i finansowania pomocy prawnej dla żołnierzy zawodowych. W dokumencie tym możemy znaleźć m.in. tryb postępowania i sposób dokumentowania przez żołnierza zawodowego kosztów poniesionych na pomoc prawną w przypadkach, o których mowa w art. 297 ust. 3 i art. 296 ustawy z 11 marca 2022 roku o obronie ojczyzny.
Przyznanie pomocy w zakresie sfinansowania pomocy prawnej żołnierzowi zawodowemu następuje na pisemny wniosek żołnierza zawodowego. Do wniosku należy dołączyć:
1) dokument potwierdzający zawarcie przez żołnierza zawodowego umowy na udzielenie pomocy prawnej w sprawie;
2) opinię dowódcy jednostki wojskowej albo organu przedstawicielskiego na okoliczność szczególnej sytuacji żołnierza zawodowego i dobra służby;
3) oświadczenie o niekorzystaniu przez żołnierza zawodowego z uprawnienia, o którym mowa w art. 78 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 roku – Kodeks postępowania karnego, oraz nieuzyskaniu pomocy na ten cel z innego źródła (obrońca z urzędu);
4) dokumenty potwierdzające szczególną sytuację żołnierza zawodowego, w tym związane z jego sytuacją osobistą, rodzinną i majątkową;
5) oświadczenie o formie wypłaty należności.

Wniosek o przyznanie pomocy w zakresie sfinansowania pomocy prawnej wraz z wymaganymi dokumentami żołnierz zawodowy składa do dowódcy jednostki wojskowej.

W przypadku żołnierzy niebędących żołnierzami zawodowymi pomoc prawna przysługuje w zakresie zwrotu kosztów poniesionych na pomoc prawną, jeżeli wszczęte przeciwko żołnierzowi niezawodowemu postępowanie przygotowawcze o przestępstwo popełnione w związku z wykonywaniem obowiązków służbowych zostanie zakończone prawomocnym orzeczeniem o umorzeniu.

Czy zapis dotyczący mianowania żołnierza na wyższy stopień oficerski liczy się od dnia mianowania na pierwszy stopień oficerski w rezerwie, czy od momentu wyznaczenia na pierwsze stanowisko służbowe w zawodowej służbie wojskowej?

Zapis dotyczący mianowania żołnierza na wyższy stopień oficerski (art. 140 ust. 17 pkt 2 ustawy z 11 marca 2022 roku o obronie ojczyzny) liczy się od mianowania na pierwszy stopień oficerski w rezerwie.
Natomiast w momencie powołania do zawodowej służby wojskowej, zgodnie z § 31 rozporządzenia ministra obrony narodowej z 28 sierpnia 2023 roku w sprawie mianowania na stopnie wojskowe, żołnierz może być mianowany na kolejny stopień oficerski, jeżeli pełnił zawodową służbę wojskową przez okres co najmniej dwóch lat.
Dla przykładu: żołnierz rezerwy został mianowany na podporucznika pięć lat temu. Jeżeli zostanie powołany do zawodowej służby wojskowej w stopniu podporucznika, to musi poczekać dwa lata na możliwość awansu na wyższy stopień – w praktyce to siedem lat od ostatniego mianowania.

Jak interpretować przepis: „urlopu wypoczynkowego udziela się w jednym nieprzerwanym okresie żołnierzom odbywającym dobrowolną zasadniczą służbę wojskową – w wymiarze dwóch dni kalendarzowych za każdy okres pełnienia służby wynoszący łącznie 30 dni”? Czy zapis ten dotyczy tych dwóch dni, czy całości dni urlopu wypoczynkowego należnego żołnierzowi względem dni pełnienia służby na dzień wypisania przez niego wniosku urlopowego?

Zgodnie z art. 331 ust. 3 ustawy z 11 marca 2022 roku o obronie ojczyzny (DzU z 2024 roku, poz. 248) urlopu wypoczynkowego udziela się w jednym nieprzerwanym okresie żołnierzom odbywającym dobrowolną zasadniczą służbę wojskową, żołnierzom OT pełniącym terytorialną służbę wojskową oraz żołnierzom pełniącym służbę w aktywnej albo pasywnej rezerwie – w wymiarze dwóch dni kalendarzowych za każdy okres pełnienia służby wynoszący łącznie 30 dni (…). W tej sytuacji zasadne jest stwierdzenie, że zgodnie z literalną wykładnią przepisu, która powinna być brana pod uwagę w pierwszej kolejności, kwestia nieprzerwanego okresu dotyczy dwóch dni kalendarzowych za 30 dni służby. Jeżeli zatem żołnierz nie otrzymał urlopu po 30 dniach, ale wnioskuje o jego udzielenie np. po 60 dniach służby, to może wziąć urlop w dwóch okresach po dwa dni. Wskazany przepis nie nakazuje łączenia dłuższych niż dwa dni wymiarów urlopu wypoczynkowego.

Czy dowódca jednostki może prowadzić działalność gospodarczą? Jeżeli tak, to od kogo powinien uzyskać zgodę? W przepisach można znaleźć informacje na temat żołnierzy, którzy proszą o zgodę dowódcę, brak jest natomiast zapisu dotyczącego samego dowódcy.

Kwestia podejmowania pracy zarobkowej i działalności gospodarczej przez żołnierzy zawodowych została uregulowana w artykule 335 ustawy z 11 marca 2022 roku o obronie ojczyzny i uszczegółowiona w rozporządzeniu ministra obrony narodowej z 13 czerwca 2023 roku w sprawie wykonywania pracy zarobkowej lub prowadzenia działalności gospodarczej przez żołnierzy zawodowych.

Organem właściwym w sprawie wyrażania zgody w tej sprawie jest dowódca jednostki wojskowej oraz minister obrony narodowej w przypadku pracy zarobkowej w innej jednostce wojskowej. Zauważenia wymaga, że przepisy prawa nie przewidują wyłączenia możliwości podejmowania pracy zarobkowej lub prowadzenia działalności gospodarczej przez dowódcę jednostki wojskowej. Tym samym uznać należy, że dowódca jednostki wojskowej w tej sprawie stosowne wnioski składa do swojego dowódcy – przełożonego.

Który przepis określa wymóg posiadania znajomości języka angielskiego w korpusie oficerskim? Czy to tak często przytaczane „potrzeby sił zbrojnych” określają, że podporucznik, absolwent pięcioletniej akademii musi posiadać certyfikat znajomości według STANAG na poziomie „3232” (kompetencje językowe w ramach sprawności: czytanie słuchanie, pisanie, mówienie – przyp. red.), a podporucznikowi po kursie trzy- lub sześciomiesięcznym wystarczy poziom „1111”?

Przedmiotowe pytanie dotyczy powołania osoby zainteresowanej do pełnienia zawodowej służby wojskowej oraz wyznaczenia żołnierza zawodowego na stanowisko służbowe. Zgodnie z art. 83 ust. 2 pkt 1 ustawy z 11 marca 2022 roku o obronie ojczyzny powołanie do służby wojskowej może być również uzależnione od posiadania przez kandydata na żołnierza kwalifikacji wymaganych do zajmowania stanowiska służbowego. Z kolei w przypadku wyznaczania żołnierza zawodowego, zgodnie z art. 192 ust. 1 przywołanej ustawy, żołnierza zawodowego wyznacza się na stanowisko służbowe w drodze decyzji, stosownie do potrzeb sił zbrojnych, w zależności od wymogów i kwalifikacji określonych w Karcie Opisu Stanowiska Służbowego, o ile istnieje obowiązek jej sporządzenia, posiadanej oceny w opinii służbowej oraz modelu przebiegu służby.

Wobec powyższego wyjaśnić należy, że powołanie do zawodowej służby wojskowej, jak i wyznaczenie żołnierza zawodowego na stanowisko służbowe zależne jest m.in. od spełnienia wymogów tego stanowiska. Zgodnie z art. 119 ust. 2 i 3 omawianej ustawy dla każdego stanowiska służbowego sporządza się Kartę Opisu Stanowiska Służbowego, w której określa się niezbędne wymogi i kwalifikacje uwzględniane przy wyznaczeniu na stanowisko, przy czym zasada sporządzania KOSS nie ma zastosowania w przypadku stanowisk w Służbie Kontrwywiadu Wojskowego albo w Służbie Wywiadu Wojskowego. Obecnie zasady sporządzania KOSS określone zostały w decyzji nr 27/MON ministra obrony narodowej z 19 kwietnia 2024 roku w sprawie karty opisu stanowiska służbowego (Dz. Urz. MON, poz. 38), gdzie wskazano na określenie – w ramach dodatkowych wymogów i kwalifikacji przewidzianych dla tego stanowiska służbowego – znajomości języka obcego (wymaganej i preferowanej).

Czy żołnierz zwalniany z zawodowej służby wojskowej, a służący w innym garnizonie niż garnizon, na którego terenie mieszka (jest zameldowany), może złożyć wniosek o wypłatę odprawy mieszkaniowej w oddziale agencji mieszkaniowej właściwej ze względu na miejsce zamieszkania?

Zgodnie z art. 47 ust. 2 ustawy z 22 czerwca 1995 roku o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (DzU z 2022 roku, poz. 1623 oraz z 2023 roku, poz. 1872), dyrektor oddziału regionalnego agencji właściwy ze względu na ostatnie miejsce pełnienia służby wydaje decyzję o wypłacie odprawy mieszkaniowej nie później niż w terminie 90 dni od dnia złożenia wniosku.

W świetle powyższego żołnierz zawodowy ubiegający się o wypłatę odprawy mieszkaniowej składa wniosek do dyrektora oddziału regionalnego agencji właściwego ze względu na ostatnie miejsce pełnienia służby.