moja polska zbrojna
Od 25 maja 2018 r. obowiązuje w Polsce Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych, zwane także RODO).

W związku z powyższym przygotowaliśmy dla Państwa informacje dotyczące przetwarzania przez Wojskowy Instytut Wydawniczy Państwa danych osobowych. Prosimy o zapoznanie się z nimi: Polityka przetwarzania danych.

Prosimy o zaakceptowanie warunków przetwarzania danych osobowych przez Wojskowych Instytut Wydawniczy – Akceptuję

 
Czerwona agresja

17 września 1939 roku Związek Sowiecki wypełnił swe zobowiązania wobec III Rzeszy i zaatakował Polskę walczącą samotnie z armią niemiecką. Pozostałe na Kresach Wschodnich oddziały graniczne były pozbawione ciężkiego sprzętu wojennego, ale przyjęły na siebie impet nawałnicy Armii Czerwonej i ponad miarę swych możliwości stawiły jej w wielu miejscach zacięty opór.

„Wieś była spalona, sterczały tylko kominy. Szliśmy w kierunku Kamienia Koszyrskiego. 25 kilometrów dalej była następna wieś, do której dochodziliśmy już o zmroku. Wtedy [Sowieci] otworzyli do nas ogień, a następnie w naszym kierunku wyjechała tankietka. Leżały trupy ludzi cywilnych, straszne wrażenie, na cmentarzu paliły się krzyże. Cywile z wioski uciekali z nami” – tak pierwsze chwile sowieckiej agresji 17 września 1939 roku zapamiętał Jan Ćwiek, żołnierz 3 Pułku Piechoty Korpusu Ochrony Pogranicza, która to jednostka podjęła walkę z agresorem pod Kowlem. Wspomnienia kopisty Jana Ćwieka są zbieżne z innymi relacjami uczestników tych dramatycznych wydarzeń – to był szok. Wiedziano, że Związek Sowiecki jest państwem nieprzyjaznym Polsce, co więcej – obserwowano przygotowania i ruchy Armii Czerwonej w strefie przygranicznej. Agenci polskiego wywiadu w Moskwie nie mieli złudzeń co do intencji Kremla i raportowali o tym do polskiego Sztabu Głównego, a jednak wśród polskich decydentów tliła się nadzieja, że Sowieci nie wejdą w granice Rzeczypospolitej i nie wbiją słowiańskiemu narodowi walczącemu z nazistowskimi Niemcami noża w plecy.

Złudne to były nadzieje. Punkt 2 „Tajnego protokołu dodatkowego” do niemiecko-sowieckiego układu Ribbentrop-Mołotow, podpisanego 23 sierpnia 1939 roku, przewidywał rozbiór Polski między Niemcy a Związek Sowiecki na linii rzek Narwi, Wisły i Sanu. Wiadomość o tajnym protokole przedostała się do naszych zachodnich sojuszników – Anglii i Francji. Wpłynęło to znacząco na decyzję, podjętą na posiedzeniu sztabów sprzymierzonych 12 września w Abbeville, o niewszczynaniu ofensywy. Kiedy Stalin się o tym dowiedział, dał rozkaz dowódcom Armii Czerwonej, by przystąpili do wypełnienia przymierza zawartego z Hitlerem. A ten już bardzo się niecierpliwił, gdyż jego blitzkrieg w Polsce wcale nie posuwał się tak szybko, jak planowano.

Cios w plecy

W niedzielę 17 września o godzinie 2.15 polski ambasador w Moskwie Wacław Grzybowski został wezwany do Ministerstwa Spraw Zagranicznych Związku Sowieckiego, gdzie wiceminister Władimir Potiomkin odczytał ambasadorowi notę (kilka minut wcześniej uzgodnioną z niemieckim ambasadorem w Moskwie Schulenburgiem) rozpoczynającą się od słów: „Wojna niemiecko-polska ujawniła wewnętrzne bankructwo państwa polskiego…”. Sowieci wypowiadali w nocie zawarte wcześniej z Polską traktaty i zapowiadali wkroczenie Armii Czerwonej – była to zatem zapowiedź agresji. A ta dokonała się o godzinie 3.00, kiedy granicę sowiecko-polską przekroczyły wojska dwóch frontów: Frontu Białoruskiego komandarma drugiej rangi Michaiła Kowalowa i Frontu Ukraińskiego komandarma pierwszej rangi Siemiona Timoszenki. Łącznie było to około 850 tys. żołnierzy, wspartych liczbą ponad 2 tys. czołgów i wozów pancernych oraz tysiącem samolotów.

Obalanie słupów granicznych w rejonie Radoszkowicz. Fot. IPN

Polskie władze, pod naciskiem Paryża i Londynu, zaniechały wydania oświadczenia, że znajdują się w stanie wojny ze Związkiem Sowieckim. Alianci zachodni wciąż mieli nadzieję na przeciągnięcie Stalina na swoją stronę… Dlatego też agresja sowiecka wywołała w Paryżu i Londynie jedynie formalne protesty dyplomatyczne i tylko część prasy pisała o ciosie w plecy, który Polsce zadał jej sąsiad ze wschodu. Polskie władze cywilne i wojskowe były zaskoczone zaistniałą sytuacją. Naczelny Wódz marszałek Edward Rydz-Śmigły dopiero wieczorem 17 września wydał dyrektywę, w której polecał Warszawie i Modlinowi bronić się do wyczerpania amunicji, wszystkim oddziałom wycofanie się na Węgry lub do Rumunii, a na walkę z Armią Czerwoną zezwalał tylko wówczas, gdyby jej oddziały atakowały wojska polskie lub próbowały je rozbrajać. Niestety, wprowadziło to dodatkowy chaos na Kresach, gdyż polscy dowódcy różnie ten rozkaz interpretowali i nie wszyscy byli pewni, jak się mają zachować wobec Sowietów. Tym bardziej że często głosili oni, jakoby idą Polsce z pomocą…

Kresowe reduty

Wobec niebezpieczeństwa dostania się do sowieckiej niewoli w nocy z 17 na 18 września prezydent RP oraz rząd udali się do Rumunii. Podobnie uczynił wraz ze swym sztabem marszałek Rydz-Śmigły. Jednak i na Kresach Wschodnich agresorzy przeliczyli się, sądząc, że odniosą łatwe zwycięstwo, choć dysproporcja sił była ogromna. Strona polska dysponowała tu około 400 tys. żołnierzy, z czego mniej niż połowa była dostatecznie uzbrojona. Bezpośrednio granicy wschodniej strzegło około 12 tys. żołnierzy KOP-u, zorganizowanych w 25 batalionów i siedem szwadronów kawalerii. Większość tych oddziałów stawiła Sowietom zdecydowany opór. Zacięte, acz krótkotrwałe walki trwały na Wileńszczyźnie, Nowogródczyźnie i Podolu. Przez trzy dni bronił się na umocnionej pozycji nad Słuczem batalion forteczny KOP-u „Sarny” ppłk. Nikodema Sulika. Rozwścieczeni twardym oporem Sowieci, rozstrzelali w rejonie Sarn całą wziętą do niewoli kompanię tego dzielnego batalionu – 280 oficerów, podoficerów i szeregowców.

Oddziały Armii Czerwonej oczekujące na rozpoczęcie defilady w Białymstoku, wrzesień 1939 r. Fot. IPN

Starcia z Armią Czerwoną trwały do początku października 1939 roku. Do najcięższych doszło 20 i 21 września w Grodnie, gdzie sowieckie oddziały pancerne poniosły znaczne straty w walkach ulicznych. 22 września pod Kodziowcami 101 Pułk Ułanów z powodzeniem ścierał się z sowieckimi czołgami. W odwecie za poniesione tam straty Sowieci zamordowali wziętego do niewoli dowódcę Okręgu „Grodno” gen. Józefa Olszynę-Wilczyńskiego. Najwięcej zwycięskich potyczek z czerwonoarmistami zapisała na swym koncie wycofująca się przez Polesie grupa KOP-u gen. Wilhelma Orlika-Rückemanna. Jej największym sukcesem było rozproszenie 28 września pod Szackiem sztabu i części oddziałów 52 Dywizji Strzeleckiej. Szlak bojowy grupa gen. Orlika-Rückemanna zakończyła 1 października po boju pod Wytycznem. Nieco wcześniej – 21 września – Sowietów gromił pod Borowiczami, Nawozem i Hruziatynem 3 Pułk Piechoty KOP płk. Zdzisława Zajączkowskiego, który maszerował w stronę Kowna. Niestety, otoczony przez przeważające siły nieprzyjaciela, zmuszony był kapitulować. Także jednostki SGO „Polesie” gen. Franciszka Kleeberga ścierały się wiele razy z Sowietami, m.in. pod Jabłonią i Milanowem.

Podczas toczonych w tym czasie pertraktacji sowiecko-niemieckich Hitler potwierdził ustalenia z 23 sierpnia dotyczące stref wpływów. Wywołało to niemałe oburzenie w dowództwie Wehrmachtu, które pragnęło zatrzymać m.in. Lwów i zagłębie naftowe. Ostatecznie jednak armia niemiecka cofnęła się na zachód, oddając Sowietom takie miasta, jak Białystok czy Przemyśl. W Brześciu nad Bugiem odbyła się, uwieńczona na zdjęciach, wspólna defilada zwycięstwa, odbierana przez niemieckich i sowieckich oficerów. Sowieci szybko przestali udawać, że nie współpracują z Niemcami. Od 23 września „Prawda” zamieszczała mapkę z linią rozgraniczającą strefę wpływów III Rzeszy i Związku Sowieckiego. Z kolei 31 października minister spraw zagranicznych Wiaczesław Mołotow na sesji Rady Najwyższej Związku Sowieckiego ogłosił triumfalnie: „Wystarczające się okazało krótkie uderzenie na Polskę ze strony naprzód armii niemieckiej, a potem Armii Czerwonej, aby nic nie zostało z owego poczwarnego bachora traktatu wersalskiego”. Mylił się ten wierny sługa Stalina i przedstawiciel totalitarnego imperium, którego nie ma już dziś na mapach.

Bibliografia

C. Brzoza, „Polska w czasach niepodległości i drugiej wojny światowej (1918–1945)”, Kraków 2001.
J. Kumaniecki, „Stosunki Rzeczypospolitej Polskiej z państwem radzieckim 1918–1943”, Warszawa 1991.
„Okruchy pamięci. Wspomnienia i relacje byłych żołnierzy Korpusu Ochrony Pogranicza”, pod red. Sebastiana Nowakowskiego i Mateusza Klemperta, Olsztyn 2015.

Piotr Korczyński

autor zdjęć: CAW, IPN, Wikipedia

dodaj komentarz

komentarze


„Horyzont” przedłużony
Generał z cienia
Kolejne sukcesy „armii mistrzów”
Tak rodzą się piloci myśliwców
Współpraca przemysłowa z USA: usuwać bariery, razem produkować
Zatrzymać masywny krwotok
Stałe miejsce Polski w ETAP
Manewry w Nowej Dębie i ochrona Jasionki
DiBaX ‘26 – eksperymenty dla rozwoju NATO
MON proponuje zmiany przepisów ubiorczych
Sulechów z brygadą artylerii
Nowy kompleks dla artylerzystów z Jarosławia
Wiceszef MON-u w Kijowie
Okno dla gigantów
Flight into the Future
Pociski Patriot: nie tylko serwis w Polsce, lecz także koprodukcja?
Wojna, której nie widać
Vipery wracają do Czech
Koszykarze Czarnej Dywizji najlepsi w Wojsku Polskim
Road to Life
„Ślązak” czeka na modernizację
Bombowiec na dnie Bałtyku
Coraz więcej Krabów w Bolesławcu
Medalowy finisz strzelców
Wspólne przeżycia łączą, czyli weterani na warsztatach
Wicepremier i szef SG apelują o pomoc dla bohaterskich policjantów
AI za sterami Gripena
Kolejne MiG-i-29 polecą do Ukrainy
Nigdy nie zostawiamy swoich
Pancerny atak z wody
Co z wysługą po powrocie do wojska?
Obrona kraju to obrona naszych bliskich i naszej wolności
Gladius, czyli polski miecz
Listopad z „Huraganem”
Pokład okrętu… pod dachem
Jak prowadzić Leoparda?
Abordaż z polskim wsparciem
Sokół na ratunek w górach
Prawie 200 mld zł na zbrojenia w projekcie budżetu
Szlify na moście
Constans historii
Rosyjskie drony pod lupą wojskowych śledczych i ekspertów. Jak wygląda ich praca?
„Koalicja 26.2”, czyli chętni i wiarygodni
Flanka pod strażą
Na unijnym szczeblu o współpracy z USA na rzecz bezpieczeństwa
Sejm poparł Kartę Rodziny Mundurowej
Gorący lipiec PKW Łotwa
Samotna placówka
Srebro światowego czempionatu dla polskiej zapaśniczki
Ratunek pod ogniem
Nowe łodzie wielozadaniowe na Bałtyku
ORP „Albatros” w akcji
Pancerny poligon
Sprawdzian bielskich desantowców
„Kurs generalski” dla podoficerów
Roboty zamiast saperów
„Agat. Siła i ogień”. Album już w sprzedaży
Promień nie do zniesienia
Modelowy test na poligonie
Nowe ubrania i obuwie dla żołnierzy
Budowa siedziby wojskowych medyków zakończy się wcześniej
Jakie zmiany w ustawie o obronie?
MON zmienia system gotowości obronnej
Więcej Piorunów i Jelczy
Stała obecność sił USA coraz bliżej
Medycy bojowi na poligonie
Złoto i brąz w sportach walki
Cyberspecjaliści na poligonie
Ojcowie polskiej niepodległości

Ministerstwo Obrony Narodowej Wojsko Polskie Sztab Generalny Wojska Polskiego Dowództwo Generalne Rodzajów Sił Zbrojnych Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych Wojska Obrony
Terytorialnej
Żandarmeria Wojskowa Dowództwo Garnizonu Warszawa Inspektorat Wsparcia SZ Wielonarodowy Korpus
Północno-
Wschodni
Wielonarodowa
Dywizja
Północny-
Wschód
Centrum
Szkolenia Sił Połączonych
NATO (JFTC)
Agencja Uzbrojenia

Wojskowy Instytut Wydawniczy (C) 2015
wykonanie i hosting AIKELO